Blog

Autor: Ania Kicka

Data dodania: 28 października, 2020

Prawa kobiet w Szwecji

Prawa człowieka są czymś, co w naszej rzeczywistości bierzemy niemal za pewnik. Jednak droga do tych praw była kręta i wyboista, nie obyło się bez głośnych protestów i kontrowersji, zwłaszcza jeśli chodzi o prawa kobiet. Aby oderwać się na chwilę myślami od sytuacji w Polsce, a także nieco poszerzyć nasze horyzonty, dziś wyjątkowo zapraszam Was na krótką lekcję z historii Szwecji. Opowiem Wam o tym, jak Szwedki dążyły do swoich praw, zarówno w sferze politycznej, jak i w kwestii prawa do aborcji.

Zacznijmy od prawa, którego nikt dziś nie kwestionuje, a więc prawa kobiet do głosowania. Szwedki mogą głosować od 1921 roku, co oznacza, że w przyszłym roku minie okrągłe sto lat od uzyskania pełnych praw wyborczych. Co być może Was zdziwi, to fakt, że Szwecja była ostatnim z nordyckich krajów, które to prawo wprowadziła – Norwegia, Dania, Islandia i Finlandia były szybsze. Finlandia była wręcz pierwszym krajem w Europie w tej kwestii, gdyż wprowadziła prawo wyborcze dla kobiet już w 1906. Dla porównania – w Portugalii i Szwajcarii kobiety musiały czekać do lat 70-tych!

Jeśli jednak cofniemy się nieco bardziej w historii, okaże się, że Szwecja tak naprawdę jest pierwszym krajem na świecie, które przyznało kobietom prawo wyborcze! W 1718 część kobiet miała prawo głosu. Niestety, już w 1772 straciły to prawo i musiały czekać następne 150 lat. Jedną z najważniejszych postaci szwedzkiej walki o prawa kobiet na początku XX-ego wieku jest Elin Wägner. Była ona pisarką, która swoją pasję rozwijała od najmłodszych lat. W 1907, w wieku 25-u lat, Elin została zatrudniona w gazecie Helsingborgs Dagblad, gdzie pisała o prawach kobiet. Nawet po tym, jak Szwedki uzyskały prawo głosu, Elin nadał pisała o tym, że kobiety miały prawo wyboru, chociażby w kwestii seksu – miały prawo decydować kiedy i z kim chcą współżyć. Dziś te słowa brzmią jak oczywista oczywistość, ale na początku XX-ego wieku wywołały szok obyczajowy.

Rok uzyskania przez kobiety praw wyborczych jest również rokiem, kiedy pierwsze kobiety zostały wybrane do szwedzkiego parlamentu, Riksdagu. W 1921 było to zaledwie pięć kobiet i 375-u mężczyzn. W latach 40-tych w Riksdagu zasiadało już 40 kobiet, a w 60-tych niemal 50. W latach 70-tych zaszły zmiany – w parlamencie ograniczono ilość posłów do 349. Wtedy urząd sprawowało tam 70 Szwedek. Dopiero od XXI wieku szwedzki parlament składa się z co najmniej 150-u posłanek. Jednak dotychczas kobiety jeszcze nigdy nie stanowiły większości w Riksdagu.

Historycznym wystąpieniem w Riksdagu określa się przemówienie Agdy Östlund. 10-ego stycznia 1922 stała się ona pierwszą kobietą w historii Szwecji, która przemówiła w Riksdagu. Zdobyła spore uznanie za swoje przemówienie, które skupiało się głównie na chorych ludziach potrzebujących pomocy. Jej wystąpienie było też odbierane jako coś niezwykle odważnego – jak kobieta mogła zebrać się na odwagę, żeby przemawiać w Riksdagu?

Tematy, którymi zajmowały się wtedy kobiety były prawa kobiet i dzieci, lepsza opieka medyczna, liberalne prawo aborcyjne, równe płace z mężczyznami, oraz walka z przemocą wobec kobiet. W 1925 powstała również szkoła demokracji dla kobiet z inicjatywy Elisabeth TammKvinnliga medborgarskolan. Elisabeth Tamm była jedną z parlamentarzystek wybranych w 1921. Zajmowała się ona polityką już wcześniej w swojej gminie. Pozostałymi kobietami prowadzącymi szkołę były znana już Wam Elin Wägner, oraz Ada Nilsson, Honorine Hermelin i Kerstin Hesselgren. Uczyły one inne kobiety jak korzystać z prawa głosu, oraz w jaki sposób kobiety mogą znaleźć swoje miejsce w społeczeństwie. Jedna z uczennic powiedziała „Przyjechałam tam jako nic, wróciłam zaś stamtąd jako człowiek”.

W tamtych czasach Riksdag podzielony był na dwie izby. Wspomniana przeze mnie Kerstin Hesselgren była jedyną kobietą działającą w pierwszej izbie. Opowiedziała ona, że została zatrzymana przez policjanta, gdy szła pierwszego dnia do pracy do Riksdagu. Policjant nie wiedział jeszcze, że kobiety miały już prawo do współtworzenia parlamentu. Natomiast przewodniczący izby zapierał się, że nie zmieni swojego „Mina herrar!” (moi panowie), którymi zaczynał spotkania. Kobiety musiały od podstaw pracować na rzecz równego traktowania i podstawowego szacunku.

Prawo aborcyjne w Szwecji miało trudne początki. W 1938 aborcja była legalna ze względów medycznych, humanitarnych i eugenicznych (rozumianych jako czystość rasy – polecam książkę „Higieniści” Macieja Zaremby, aby zrozumieć temat). Tak naprawdę, w Szwecji między 1938 a 1946 obowiązywało prawo identyczne do kompromisu, który został zawarty w Polsce w 1993: aborcja mogła być dokonana w przypadku zagrożenia życia matki, ciąży z gwałtu, lub możliwości uszkodzenia płodu w przypadku wad genetycznych rodziców. W 1946 doszły do tego względy społeczne. Już w 1974 nastąpił przełom – prawo, które pozwala na aborcję do 18-ego tygodnia ciąży bez podania przyczyny, i do 22-ego z poważnych względów. To liberalne prawo aborcyjne obowiązuje w Szwecji do dziś. Co jednak może Was zdziwić, to fakt, że w latach 60-tych Szwedki przyjeżdżały do Polski, aby mieć aborcję. Już w maju tego roku w Expressen pojawił się artykuł solidaryzujący się z polskimi kobietami i deklaracją, że nadszedł czas na odwdzięczenie się Polkom: teraz one w razie konieczności będą przyjmowane do Szwecji w ramach bezpłatnej aborcji. Choć, oczywiście, najlepszym rozwiązaniem byłoby prawo do podstawowych i legalnych świadczeń medycznych na terenie własnego kraju. Tak, jak odbywa się to w Szwecji od niemal 50-ciu lat.

Jeżeli chcecie więcej poczytać o prawach kobiet w Szwecji, klikajcie w linki, które zostawiłam dla Was w tekście. Możecie też poszperać w zbiorze artykułów z okazji stulecia demokracji na 8 sidor. Życzę wszystkim Czytelniczkom wytrwałości i siły, a Czytelnikom zrozumienia i empatii. Widzimy się jutro w quizie!

Tekst: Anna Hamanowicz

Pozostałe posty

TOP 5: Szwedzkie wyspy!

Sezon urlopowy wciąż trwa, czas więc na kolejne TOP 5! Zaczęliśmy od szwedzkich parków rozrywki, dziś natomiast omówimy nasze subiektywne zestawienie najciekawszych wysp. Oczywiście, lista jest bardzo umowna, bo Szwecja jest w wyspy bardzo bogata i ciężko jest ograniczyć się do kilku „naj”. W dzisiejszym TOP 5 znajdziecie absolutne klasyki, ale też nieco mniej oczywiste […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #117

Jakie nowe słowo na urlop zadomowiło się w języku szwedzkim na dobre? Gdzie w tym roku odbywała się w Szwecji międzynarodowa konferencja dotycząca zombi? I jaką nową wystawę proponuje Historiska Museet? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia […]

Czytaj więcej

Quiz #118 Ogarniamy przygotowanie pytt i panny!

Wasze wczorajsze reakcje na fb i instagramie dowodzą, że z pytt i panną trafiliśmy w 10! Przepis już znacie, teraz czas na powtórkę słownictwa! Zapraszamy na kulinarny quiz!

Czytaj więcej

Gotuj z Humlą #4 Laga pytt i panna!

Na fanpage’u Humli ponownie zagościł sprzęt kuchenny, co może oznaczać dla bloga tylko jedno – powrót naszej serii o gotowaniu (i powtarzaniu trybu rozkazującego)! Dziś zajmiemy się ikonicznym szwedzkim daniem, którego nazwa często na początku nauki języka wywołuje uśmiech – pytt i panna (lub pyttipanna).Tę prostą w przygotowaniu potrawkę z patelni zwykle przyrządza się z […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #116

Czy migrena wśród szwedzkiej młodzieży jest częsta? Gdzie odbywa się jeden z najmniejszych festiwali filmowych w Szwecji? Jakiego mniejszościowego języka nie słychać w edukacji w szwedzkich szkołach? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście […]

Czytaj więcej

Quiz #117 Ogarniamy bardzo szwedzkie słówka#7!

Na instagramie zastanawialiśmy się wczoraj nad tym czym jest pålägg, a w najnowszym wpisie o bardzo szwedzkich słówkach znajdziecie też pozostałe perełki, które wybrała dla Was nasza lektorka Anna Hamanowicz. Wiecie, co to barnasinne i bildrulle? Macie ochotę sprawdzić się w naszym quizie? No to zaczynamy!

Czytaj więcej

Bardzo szwedzkie słowa #7

Hejsan! Wracam do Was dziś z kolejnymi szwedzkimi słówkami, których nie przetłumaczymy jednym słowem na polski. Poznamy pięć słów z różnych dziedzin, którymi na pewno zadziwicie Waszych szwedzkich znajomych. Zaczynamy! 1. Köttrymd Köttrymd oznacza dosłownie “mięsna przestrzeń”. Pewnie Was nie zaskoczę pisząc, że nie chodzi tu o dział mięsny w sklepie czy rzeźnię. Mała podpowiedź: […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #115

Kto został nowym szwedzkim mistrzem szachów? Czy nowy film z Alicią Vikander zgarnie nagrodę w Cannes? I jak Szwecja przygotowuje się na wypadek powodzi? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście poza samym zdobywaniem […]

Czytaj więcej

Quiz #116 Ogarniamy synonimy! #7

Z czym kojarzy Wam się słówko förtära? A försprång? Czy czy försprång może być motbjudande? Dziś trenujemy te trudniejsze synonimy do łatwiejszych słówek! Zrób quiz i potrenuj z nami!

Czytaj więcej

Jak to powiedzieć inaczej? #7

Hejsan! To już nasze siódme spotkanie z synonimami w języku szwedzkim, skierowane głównie do średniozaawansowanych. Ale, oczywiście, wszyscy są tu mile widziani😊) Czeka na nas dziś siedem różnych słów i ich najlepsze zamienniki. Gotowi na wzbogacenie Waszego słownictwa i trening dla szarych komórek? Zaczynamy! 1. Här finns inget att FÖRTÄRA. – Nie ma tu niczego […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #114

Jak wygląda nowy rząd w Szwecji? Jak tworzyć sztukę dla ptaków, owadów i insektów? I kto dba o bezpieczne sceny sesu na szwedzkich planach filmowych? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście poza samym […]

Czytaj więcej

Quiz #115 Ogarniamy ten rzeczownik!

Jak już pewnie zauważyliście z okazji premiery naszego gramatycznego kursu online Ogarnij ten rzeczownik! w tym tygodniu wyjątkowo mocno skupiamy się na rzeczowniku właśnie. I to on jest bohaterem quizu, który przygotowała dla Was nasza lektorka Ania. To jak, macie ochotę zmierzyć się z formami nieokreślonymi i określonymi, liczbą pojedynczą i mnoga, a może nawet […]

Czytaj więcej