Blog

Autor: Ania Kicka

Data dodania: 28 października, 2020

Prawa kobiet w Szwecji

Prawa człowieka są czymś, co w naszej rzeczywistości bierzemy niemal za pewnik. Jednak droga do tych praw była kręta i wyboista, nie obyło się bez głośnych protestów i kontrowersji, zwłaszcza jeśli chodzi o prawa kobiet. Aby oderwać się na chwilę myślami od sytuacji w Polsce, a także nieco poszerzyć nasze horyzonty, dziś wyjątkowo zapraszam Was na krótką lekcję z historii Szwecji. Opowiem Wam o tym, jak Szwedki dążyły do swoich praw, zarówno w sferze politycznej, jak i w kwestii prawa do aborcji.

Zacznijmy od prawa, którego nikt dziś nie kwestionuje, a więc prawa kobiet do głosowania. Szwedki mogą głosować od 1921 roku, co oznacza, że w przyszłym roku minie okrągłe sto lat od uzyskania pełnych praw wyborczych. Co być może Was zdziwi, to fakt, że Szwecja była ostatnim z nordyckich krajów, które to prawo wprowadziła – Norwegia, Dania, Islandia i Finlandia były szybsze. Finlandia była wręcz pierwszym krajem w Europie w tej kwestii, gdyż wprowadziła prawo wyborcze dla kobiet już w 1906. Dla porównania – w Portugalii i Szwajcarii kobiety musiały czekać do lat 70-tych!

Jeśli jednak cofniemy się nieco bardziej w historii, okaże się, że Szwecja tak naprawdę jest pierwszym krajem na świecie, które przyznało kobietom prawo wyborcze! W 1718 część kobiet miała prawo głosu. Niestety, już w 1772 straciły to prawo i musiały czekać następne 150 lat. Jedną z najważniejszych postaci szwedzkiej walki o prawa kobiet na początku XX-ego wieku jest Elin Wägner. Była ona pisarką, która swoją pasję rozwijała od najmłodszych lat. W 1907, w wieku 25-u lat, Elin została zatrudniona w gazecie Helsingborgs Dagblad, gdzie pisała o prawach kobiet. Nawet po tym, jak Szwedki uzyskały prawo głosu, Elin nadał pisała o tym, że kobiety miały prawo wyboru, chociażby w kwestii seksu – miały prawo decydować kiedy i z kim chcą współżyć. Dziś te słowa brzmią jak oczywista oczywistość, ale na początku XX-ego wieku wywołały szok obyczajowy.

Rok uzyskania przez kobiety praw wyborczych jest również rokiem, kiedy pierwsze kobiety zostały wybrane do szwedzkiego parlamentu, Riksdagu. W 1921 było to zaledwie pięć kobiet i 375-u mężczyzn. W latach 40-tych w Riksdagu zasiadało już 40 kobiet, a w 60-tych niemal 50. W latach 70-tych zaszły zmiany – w parlamencie ograniczono ilość posłów do 349. Wtedy urząd sprawowało tam 70 Szwedek. Dopiero od XXI wieku szwedzki parlament składa się z co najmniej 150-u posłanek. Jednak dotychczas kobiety jeszcze nigdy nie stanowiły większości w Riksdagu.

Historycznym wystąpieniem w Riksdagu określa się przemówienie Agdy Östlund. 10-ego stycznia 1922 stała się ona pierwszą kobietą w historii Szwecji, która przemówiła w Riksdagu. Zdobyła spore uznanie za swoje przemówienie, które skupiało się głównie na chorych ludziach potrzebujących pomocy. Jej wystąpienie było też odbierane jako coś niezwykle odważnego – jak kobieta mogła zebrać się na odwagę, żeby przemawiać w Riksdagu?

Tematy, którymi zajmowały się wtedy kobiety były prawa kobiet i dzieci, lepsza opieka medyczna, liberalne prawo aborcyjne, równe płace z mężczyznami, oraz walka z przemocą wobec kobiet. W 1925 powstała również szkoła demokracji dla kobiet z inicjatywy Elisabeth TammKvinnliga medborgarskolan. Elisabeth Tamm była jedną z parlamentarzystek wybranych w 1921. Zajmowała się ona polityką już wcześniej w swojej gminie. Pozostałymi kobietami prowadzącymi szkołę były znana już Wam Elin Wägner, oraz Ada Nilsson, Honorine Hermelin i Kerstin Hesselgren. Uczyły one inne kobiety jak korzystać z prawa głosu, oraz w jaki sposób kobiety mogą znaleźć swoje miejsce w społeczeństwie. Jedna z uczennic powiedziała „Przyjechałam tam jako nic, wróciłam zaś stamtąd jako człowiek”.

W tamtych czasach Riksdag podzielony był na dwie izby. Wspomniana przeze mnie Kerstin Hesselgren była jedyną kobietą działającą w pierwszej izbie. Opowiedziała ona, że została zatrzymana przez policjanta, gdy szła pierwszego dnia do pracy do Riksdagu. Policjant nie wiedział jeszcze, że kobiety miały już prawo do współtworzenia parlamentu. Natomiast przewodniczący izby zapierał się, że nie zmieni swojego „Mina herrar!” (moi panowie), którymi zaczynał spotkania. Kobiety musiały od podstaw pracować na rzecz równego traktowania i podstawowego szacunku.

Prawo aborcyjne w Szwecji miało trudne początki. W 1938 aborcja była legalna ze względów medycznych, humanitarnych i eugenicznych (rozumianych jako czystość rasy – polecam książkę „Higieniści” Macieja Zaremby, aby zrozumieć temat). Tak naprawdę, w Szwecji między 1938 a 1946 obowiązywało prawo identyczne do kompromisu, który został zawarty w Polsce w 1993: aborcja mogła być dokonana w przypadku zagrożenia życia matki, ciąży z gwałtu, lub możliwości uszkodzenia płodu w przypadku wad genetycznych rodziców. W 1946 doszły do tego względy społeczne. Już w 1974 nastąpił przełom – prawo, które pozwala na aborcję do 18-ego tygodnia ciąży bez podania przyczyny, i do 22-ego z poważnych względów. To liberalne prawo aborcyjne obowiązuje w Szwecji do dziś. Co jednak może Was zdziwić, to fakt, że w latach 60-tych Szwedki przyjeżdżały do Polski, aby mieć aborcję. Już w maju tego roku w Expressen pojawił się artykuł solidaryzujący się z polskimi kobietami i deklaracją, że nadszedł czas na odwdzięczenie się Polkom: teraz one w razie konieczności będą przyjmowane do Szwecji w ramach bezpłatnej aborcji. Choć, oczywiście, najlepszym rozwiązaniem byłoby prawo do podstawowych i legalnych świadczeń medycznych na terenie własnego kraju. Tak, jak odbywa się to w Szwecji od niemal 50-ciu lat.

Jeżeli chcecie więcej poczytać o prawach kobiet w Szwecji, klikajcie w linki, które zostawiłam dla Was w tekście. Możecie też poszperać w zbiorze artykułów z okazji stulecia demokracji na 8 sidor. Życzę wszystkim Czytelniczkom wytrwałości i siły, a Czytelnikom zrozumienia i empatii. Widzimy się jutro w quizie!

Tekst: Anna Hamanowicz

Pozostałe posty

Svenska till vardags – vi tränar!

W słusznej sprawie trzeba się wspierać, dlatego dziś przychodzę do Was z motywacją do ćwiczeń! Tym razem nie tylko ćwiczeń umysłu, ale i ciała! Wiosna już się zaczęła, powoli zbliża się lato, coraz więcej czasu spędzamy na zewnątrz, a co za tym idzie – mamy okazję do ruchu na świeżym powietrzu. Na fanpage’u Humli widzieliście […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #105

Kiedy obchodzimy w Szwecji dzień kebaba? Jakiego typu mieszkania są teraz najmniej popularne? I jak poprawnie używać zaimków EN i MAN?Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście poza samym zdobywaniem informacji mogli też poćwiczyć […]

Czytaj więcej

Quiz #106 Ogarniamy, jak to powiedzieć inaczej! #6

Władać, zbijać z pantałyku, obwiniać, odrzucać… wiesz, jak to powiedzieć po szwedzku? Nie? To koniecznie przeczytaj nasz wpis o synonimach, a poznasz te zwroty nawet na DWA różne sposoby! Tak? Zapraszamy w takim razie na quiz, dzięki któremu nauczysz się, jak to powiedzieć jeszcze inaczej! Do dzieła!

Czytaj więcej

Jak to powiedzieć inaczej? #6

Hejsan! Dziś wracamy już po raz szósty do tematu dla nieco bardziej zaawansowanych – tak, nauczymy się kilku synonimów! Łapcie długopisy i zeszyty i do dzieła! 1. Min fru BESKYLLDE mig för att ljuga. – Moja żona obwiniła mnie o kłamstwa. Min fru ANKLAGADE mig för att ljuga. – Moja żona oskarżyła mnie o kłamstwa. […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #104

Kto wygrał mistrzostwa Szwecji w szachach? Jak w tym roku świętowano Valborgmässoafton? I jak wygląda uprawnienie w szwedzkim świecie akademickim?Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście poza samym zdobywaniem informacji mogli też poćwiczyć język […]

Czytaj więcej

Quiz #105 Ogarniamy słownictwo z kryminałów!

Jak zwykle zachęcamy Was do czytania po szwedzku! Bardzo często Wasz wybór,z racji “lekkości tematu”, pada na szwedzkie kryminały. Wartka akcja, dużo dialogów – to idealna lektura na początek. ALE! Niektórych z Was na dzień dobry zrazić może specjalistyczne słownictwo pojawiające się co kilka stron. I dlatego też mamy dla Was quiz z pojawiającymi się […]

Czytaj więcej

Svenska till vardags – BROTT!

                                                                     Hejsan, hoppsan! Zapoznaliście się już z nowymi słówkami z tego tygodnia? Jeśli tak, to świetnie się składa, bo dziś chcę z Wami nieco poszerzyć to słownictwo. Poznacie za chwilę czasowniki i rzeczowniki związane z szeroko pojętym przestępstwem, czyli brott. Vi kör! Zaczynamy od słów, które pojawiły się w veckans vokabulär. Po kolei mamy tutaj […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #103

Budowie jakich nowych hoteli w Szwecji nie zagraża pandemia? Dlaczego lektorzy audiobooków potrafią być tak kontrowersyjni? I jak szwedzkie media newsowe poradziły sobie w międzynarodowym badaniu dotyczącym demokracji? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak […]

Czytaj więcej

Quiz #104 Ogarniamy słówka z piosenki En gång i en dröm!

Piosenki niezmiennie ucz nas najlepszych zwrotw i fraz! Nie inaczej jest tym razem! Masz ochote przetrenować z nami słownictwo z bajki o Śpiącej Królewnie? No to jedziemy!

Czytaj więcej

Kącik piosenki disneyowskiej #13 – En gång i en dröm

Hejsan! Stęskniliście się za disneyowską nostalgią? Jeśli tak, to świetnie się składa, bo dziś zajmiemy się jednym z największych klasyków wytwórni Disneya – Śpiącą Królewną (Törnrosa) z 1959. Film jest adaptacją baśni o tym samym tytule (po szwedzku możemy spotkać alternatywne tłumaczenie tytułu: Prinsessan i den sovande skogen) autorstwa Charlesa Perraulta. Śpiąca Królewna jest szesnastym […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #102

Jaka jest przyszłość kolei w Szwecji? Które zwierzęta fascynują Szwedów tak bardzo, że aż w telewizji pojawia się livestream z ich wędrówki do letnich pastwisk? I jakie nowe słówko pojawiło się w języku szwedzkim?Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz […]

Czytaj więcej

Quiz #103 Ogarniamy przyimki z uczuciami! #2

MOT, ÖVER i FÖR nie będzie już miało przed nami żadnych tajemnic! Zwłaszcza po tym quizie!

Czytaj więcej