Blog

Autor: Ania Kicka

Data dodania: 9 czerwca, 2021

Svenska till vardags – Vi pratar om rymden!

Hejsan! Też czytaliście kiedyś namiętnie książki o UFO i marzyliście o podróżach w przestrzeni kosmicznej? A może ktoś z Was jest astronomem (pozdrowienia, Kuzynko!), albo właśnie studiuje astrofizykę? Albo po prostu lubicie E.T. albo Marsjanina? Czy też zaintrygował Was post o planetach na naszym fanpage’u? Jeśli na choć jedno z pytań odpowiedzieliście twierdząco, to świetnie się składa, bo dziś możemy o tej pasji porozmawiać o szwedzku!

Zacznijmy od słownictwa:

svälla – puchnąć, powiększać się; krympa – kurczyć się; svälja – połykać, pochłaniać; rymma – mieścić; kretsa/ cirkulera – krążyć;

rymden – kosmos; dvärgplanet (en, -er) – planeta karzeł; galax (en, -er) – galaktyka; gravitation (en, -er) – grawitacja; solljusets hastighet – prędkość światła; rymdskepp (ett, =) – statek kosmiczny; rymdfarkost (en, -er) – pojazd kosmiczny; solsystem (ett, =) – układ słoneczny; måne (en, -ar); sol (en, -ar); gasjätte – gazowy olbrzym; rymdfärd (en, -er) – podróż kosmiczna; ufo/ofo (ett, -n) – oidentifierat flygande föremål – niezidentyfikowany obiekt latający; utomjordisk (-t, -a) – pozaziemski; utomjording (en, -ar) – kosmita; astronom (en, -er) – astronom; astronaut (en, -er) – astronauta; stjärna (en, -or) – gwiazda; atmosfär (en, -er) – atmosfera

I od razu ważna uwaga co do określoności rzeczowników. Jeśli opisujemy np. Jowisza i jego księżyce, to powiemy Jupiter och dess månar. Jowisz i jego księżyce. Ale jeśli chcemy powiedzieć o naszym księżycu, to musimy pamiętać o formie określonej: månen. Podobnie solen, bo w naszym Układzie Słonecznym Słońce jest tylko jedno. Jeśli trudno Wam zapamiętać, że w szwedzkim te słowa w tym kontekście zawsze mają formę określoną, to pomyślcie, że po polsku zapiszemy je z dużej litery – Księżyc, Słońce. Podobnie zresztą ze słowem Ziemia (znów duża litera po polsku!), które zapisane „ziemia” oznacza grunt, materię. Szwedzki nie lubi dużych liter i rozróżnia te koncepty jako jorden i jord.

Skoro jesteśmy już przy Jowiszu, to spójrzmy na jego potoczną nazwę: gasjätte. Słówko jätte na pewno jest przez Was używane jako bardzo, np. tack jättemycket, det var jätteroligt, etc. Natomiast jätte jako rzeczownik oznacza olbrzyma! Więc tak w zasadzie mówiąc jättelite mówimy ogromnie/olbrzymie mało 😀

A teraz wykorzystajmy nowe słówka, aby poznać kilka ciekawostek, albo przypomnieć sobie pewne fakty z astronomii:

Det finns tre galaxformer: spiralformade galaxer, elliptiska galaxer och oregelbundna galaxer. – Istnieją trzy rodzaje galaktyk: spiralne, eliptyczne i nieregularne.

Jorden är närmast solen i januari och längst bort i juli. – Ziemia jest najbliżej Słońca w styczniu, a najdalej w lipcu.

Jupiter krymper med en hastighet på cirka 2 centimeter varje år. – Jowisz kurczy się z prędkością 2 centymetrów na rok.

Det kretsar minst en planet runt varje stjärna som finns. – Wokół każdej istniejącej gwiazdy krąży co najmniej jedna planeta.

Solen rymmer en miljon jordar. – Słońce mieści milion Ziem (mogłoby w sobie zmieścić milion globów ziemskich).

Om cirka fyra och en halv miljarder år kommer solen att börja svälla som en gigantisk röd ballong. – Za około cztery i pół miliona lat Słońce zacznie puchnąć jak gigantyczny czerwony balon.

Den kommer att bli 100 gånger större och svälja några planeter. – Będzie ono 100 razy większe i pochłonie kilka planet.

Sovjetisk rymdfarkost kraschade i bergskedja på månen. – Sowiecki pojazd kosmiczny rozbił się na łańcuchu górskim na Księżycu.

E.T. är ett exempel på en mycket känd fiktiv utomjordning. – E.T. jest przykładem bardzo znanego fikcyjnego kosmity.

Nikolaus Copernicus beskrev hur jorden och de andra planeterna cirkulerar kring solen. – Mikołaj Kopernik opisał, jak Ziemia i inne planety krążą wokół Słońca.

Det finns en sol och 8 planeter i vårt solsystem. – W naszym Układzie Słonecznym jest jedno słońce i osiem planet.

Też odważycie się napisać jakieś zdanie związane z Kosmosem? Dowiedzieliście się czegoś nowego, czy może macie jakąś uwagę? Zapraszam do komentowania i pilnej nauki – jutro czeka na Was kosmiczny quiz!:)) Tymczasem!

Tekst: Anna Hamanowicz

Pozostałe posty

Halo Szwecja #188

Jak wyglądają dalsze starania Szwecji o członkostwo w NATO? Kto wygrał Melodifestivalen? Czy szwedzkie szkoły są przyjazne wszystkim dzieciom? Gdzie powstanie nowa farma wiatrowa na południu Szwecji? Jaką zagadkę dotyczącą szwedzkiej literatury rozwiązano po 300 latach? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w […]

Czytaj więcej

Nie taki diabeł straszny, jak go malują! Czyli jak oswoić partikelverb? #16 HÖRA

Witajcie już po raz szesnasty w serii, która odczaruje owiane złą sławą partikelverb! Poznacie dziś sporo zastosowań czasownika höra (słyszeć), który zmienia zupełnie swoje znaczenie, jeśli dołączymy do niego partykułę. Dla przypomnienia: partykuły to te małe słówka, które stawiamy po czasowniku: på, av, med, för, etc. Żeby partikelverb serio zadziałał i znaczył to, co chcemy, […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja #187

Czy przestrzeń publiczna jest w Szwecji dobrze rozplanowana? Dlaczego sekretarz stanu odszedł ze stanowiska? Jak z podwyżkami prądu radzą sobie organizacje pomocowe w Szwecji? Jaki narkotyk robi się w Szwecji coraz popularniejszy? I jak doświadczenia studentów z czasów pandemii zmienią nauczanie wyższe w tym kraju? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego […]

Czytaj więcej

Gotuj z Humlą #13 – Vi lagar kålpudding!

Dzisiaj mam super przepis głównie dla miłośników kapusty i trybu rozkazującego w szwedzkim 😉. Choć w swojej tradycyjnej wersji kålpudding zawiera mięso mielone, to możemy je wymienić na granulat sojowy w wersji wegetariańskiej. Kålpudding jest pieczonym daniem z kapusty, mieszanki mięsa mielonego, i ewentualnie ryżu. Podajemy je z ziemniakami, sosem brązowym lub masłem, choć niektórzy […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #186

Jak Szwecja pomaga Turcji i Syrii po trzęsieniu ziemi? Która szwedzka firma zapowiedziała redukcję personelu? dlaczego pracownicy administracyjni na północy Szwecji są bardziej wyczerpani? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście poza samym zdobywaniem […]

Czytaj więcej

TOP 5 szwedzkich filmów na Walentynki!

Walentynki można świętować mniej lub bardziej hucznie, ale nawet jeśli nie macie do tego święta jakiegoś szczególnego sentymentu, to zawsze możecie skupić się na ćwiczeniu szwedzkiego ze słuchu i obejrzeć jakiś szwedzki romantyczny film. Przygotowałam dziś dla Was zestawienie pięciu dostępnych teraz w serwisach streamingowych: Grabben i graven bredvid Romantyczna komedia o dwójce na pozór […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #185

Czy Zlatan Ibrahimovic zmienia ścieżkę kariery? Jak rosną ceny platform streamingowych w Szwecji? Czy między tatuażami a rakiem istnieje jakaś zależność? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście poza samym zdobywaniem informacji mogli też […]

Czytaj więcej

Szwedzki na co dzień – czym się od siebie różnią ja, jo i nej?

Witam serdecznie wszystkie osoby, które właśnie rozpoczęły swoją przygodę ze szwedzkim! Pewnie potraficie się już przedstawić, przywitać się, może i zadać podstawowe pytania. Podejrzewam, że znacie też już te dwa super ważne słowa: ja, czyli tak i nej, czyli nie. A czy wiecie już, że na pytanie, na które odpowiedzią może być po polsku tylko […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja #184

Jak długo Szwecja będzie przewodniczyć Unii Europejskiej? Która adaptacja szwedzkiej powieści bije teraz rekordy popularności? Jakiego języka uczą się coraz chętniej szwedzcy studenci? Czy istnieje coś takiego jak szwedzkie reggae? Jak działają czaty oparte o ludzką inteligencję? I które badania najbardziej przyciągnęły uwagę ludzi w 2022 roku? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. […]

Czytaj więcej

Kącik piosenki disneyowskiej #20 – Familjen Madrigal

Dziś czas na sześćdziesiąty (sextionde) film studia Disney, Encanto, który dostał Oscara w kategorii najlepszy film animowany (bästa animerade film). Tym samym po raz pierwszy pobił (slå) film Pixara, Luca, nominowanym w tej samej kategorii. Oba filmy zresztą bardzo polecam. Czym Encanto urzekło jury i widzów na całym świecie? Tym, jak wykorzystuje magiczny realizm (magisk […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #183

Co nowego na temat śmierci króla Karola XII odkryli badacze z Finlandii? Czy palacze będą musieli płacić za zniszczenia w mieszkaniach czynszowych spowodowane dymem papierosowym? Jak od nowego roku zmieniły się przepisy dotyczące wieku emerytalnego w Szwecji? Która grupa szwedzkich klientów woli zakupy stacjonarne od online? I czy latanie samolotem będzie kiedyś eko? Wszystko to […]

Czytaj więcej

TOP 5: szwedzkie filmy z zimą w tle

Zima, choć coraz cieplejsza, potrwa jeszcze kilka miesięcy, a co za tym stoi – czeka nas wciąż sporo krótkich dni, gdzie Słońce zachodzi zbyt szybko. Najlepszym lekarstwem na tak prędko kończące się dni jest zawinięcie się w koc i dobry film, oczywiście po szwedzku! Przygotowałam dla Was zestawienie pięciu szwedzkich filmów, których akcja rozgrywa się […]

Czytaj więcej