Blog

Autor: Ania Kicka

Data dodania: 16 marca, 2022

TOP 5: szwedzkie wynalazki #2

Dziś wracamy do serii TOP 5 i kontynuujemy rozmowę o szwedzkich wynalazkach. Zanim zaczniemy – pamiętajcie, że przypisanie jednej osobie wynalezienie danej rzeczy jest kwestią umowną, bo większość znanych nam wynalazków potrzebowało wielu lat prac, metamorfoz i najróżniejszych naukowców, aby dojść do swojej ostatecznej formy. Dlatego też do naszego zestawienia wybrałam wynalazki, które zostały opatentowane przez Szwedów. Nie oznacza to, że te wynalazki nie mają o wiele dłuższej i międzynarodowej historii. Mając to na uwadze, zaczynamy!

1. Torrmjölken

Trudno dziś wyobrazić sobie karmienie niemowląt bez możliwości skorzystania z mleka w proszku. Ten niezwykle praktyczny wynalazek sięga swoją historią początku XIX wieku w Rosji. Musiał przejść przez wiele modyfikacji, aż wynaleziono formę, w której jest nam znany współcześnie. I tu właśnie przechodzimy do Szwecji. Różni wynalazcy próbowali spopularyzować swoją wersję mleka w proszku, ale dopiero Maria Johanna „Ninni” Kronberg zdobyła patent i zrewolucjonizowała rynek w 1937. Jej wariant torrmjölk (albo mjölkpulver) dał początek firmie produkującej pożywienie dla niemowląt, Semper AB. Na początku XX wieku Szwecja odnotowywała nadprodukcję mleka, którego nie dało się eksportować. Dzięki ulepszonej formule mleka w proszku autorstwa Ninni Kronberg, Szwecja mogła rozkręcić swój zagraniczny handel mlekiem.

2. Tetra Pak

Czas na coś równie praktycznego, nad czym może nigdy się nie zastanawialiście. Pomyślcie, co łączy kupione w sklepie mleko, sok i barszcz. Bingo – opakowanie! Ten karton o kształcie prostopadłościanu zawdzięczamy szwedzkiej firmie Tetra Pak. Spójrzcie na spód opakowania jakiegoś kartonu z płynną zawartością, jeśli mi nie wierzycie😉. Opakowania Tetra Pak początkowo miały formę czworościanu (stąd w nazwie tetra, od łacińskiego słowa „cztery”) i miały być alternatywą dla sprzedawania mleka na wagę. Zawdzięczamy to  Erikowi Wallenbergowi, któremu w 1944 szef kazał znaleźć nowy sposób na pakowanie mleka. W 1951 wynalazek został opatentowany, a dziś rocznie firma produkuje najróżniejsze opakowania. Sprzedaż oscyluje w granicach ponad 100 miliardów opakowań rocznie.

3. Rörtången & skiftnyckeln

Przenosimy się do strefy narzędzi, bez których podstawowe prace domowe, czy skręcanie mebli z Ikei byłyby o wiele bardziej skomplikowane. Istnieje wiele rodzajów kluczy nastawnych – francuski, angielski, a także interesujący nas dziś szwedzki. Różni się od dwóch pozostałych swoją rękojeścią przypominającą szczypce. Jego pomysłodawcą był Johan Petter Johansson. W 1888 opatentował on swój wynalazek zwany rörtång – czyli dosłownie „szczypce / cęgi do rur”. Rozwartość szczęk klucza można regulować, dzięki czemu dopasowywał się do każdej rury. Johan Petter Johansson znany jest jednak przede wszystkim ze swojego patentu na skifnyckeln z 1892, czyli klasyczny klucz nastawny.

4. Kylskåpet

Kolejny niezwykle ważny szwedzki wynalazek to lodówka absorpcyjna. Jeśli nie wiecie, skąd przymiotnik „absorpcyjna”, już tłumaczę – chodzi o to, że część tej lodówki absorbuje ciepło, aby ochłodzić wewnętrzną część. Wszystko za sprawą amoniaku. Baltzar von Platen i Carl Munters zaprezentowali swój wynalazek światu w 1922. Projekt wywołał furorę i został zakupiony przez firmę AB Arctic kilka lat później. Taki typ lodówki nie nadaje się co prawda do użytku w domu, ze względu na toksyczność i przykry zapach amoniaku, ale z drugiej strony jest niezwykle trwały (może pracować kilkadziesiąt lat). Taka lodówka jest niezawodna w ekstremalnych warunkach.

5. Blåslampa (lödlampa)

Dzisiejszą odsłonę 5 wynalazków szwedzkich zamkniemy lampą lutowniczą. Składa się ze zbiornika na gaz i palnika i służy głównie do lutowania, czyli łączenia metalowych elementów lutem. Jej wynalazcą jest Carl Richard Nyberg. Ten szwedzki wynalazca opatentował lampę lutowniczą w 1881 i zaczął produkować i sprzedawać ją na własną rękę. Po pięciu latach podpisał kontrakt z hurtownikiem Maxem Sievertem, który przejął na siebie sprzedaż i doprowadził Nyberga do bogactwa. Ten jednak całe życie marzył o wynalezieniu maszyny, dzięki której człowiek mógłby latać… Ale to już historia na inny wpis😊

Dajcie znać, czy wiedzieliście o szwedzkich początkach wyżej wymienionych wynalazków. Nie zapomnijcie też o rozwiązaniu quizu! Widzimy się za tydzień! Hej så länge!

Tekst: Anna Hamanowicz

Pozostałe posty

Halo Szwecja #184

Jak długo Szwecja będzie przewodniczyć Unii Europejskiej? Która adaptacja szwedzkiej powieści bije teraz rekordy popularności? Jakiego języka uczą się coraz chętniej szwedzcy studenci? Czy istnieje coś takiego jak szwedzkie reggae? Jak działają czaty oparte o ludzką inteligencję? I które badania najbardziej przyciągnęły uwagę ludzi w 2022 roku? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. […]

Czytaj więcej

Kącik piosenki disneyowskiej #20 – Familjen Madrigal

Dziś czas na sześćdziesiąty (sextionde) film studia Disney, Encanto, który dostał Oscara w kategorii najlepszy film animowany (bästa animerade film). Tym samym po raz pierwszy pobił (slå) film Pixara, Luca, nominowanym w tej samej kategorii. Oba filmy zresztą bardzo polecam. Czym Encanto urzekło jury i widzów na całym świecie? Tym, jak wykorzystuje magiczny realizm (magisk […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #183

Co nowego na temat śmierci króla Karola XII odkryli badacze z Finlandii? Czy palacze będą musieli płacić za zniszczenia w mieszkaniach czynszowych spowodowane dymem papierosowym? Jak od nowego roku zmieniły się przepisy dotyczące wieku emerytalnego w Szwecji? Która grupa szwedzkich klientów woli zakupy stacjonarne od online? I czy latanie samolotem będzie kiedyś eko? Wszystko to […]

Czytaj więcej

TOP 5: szwedzkie filmy z zimą w tle

Zima, choć coraz cieplejsza, potrwa jeszcze kilka miesięcy, a co za tym stoi – czeka nas wciąż sporo krótkich dni, gdzie Słońce zachodzi zbyt szybko. Najlepszym lekarstwem na tak prędko kończące się dni jest zawinięcie się w koc i dobry film, oczywiście po szwedzku! Przygotowałam dla Was zestawienie pięciu szwedzkich filmów, których akcja rozgrywa się […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #182

Która kanapka została wybrana kanapką roku w Szwecji? Co najczęściej czytano w 2022 roku? Jak wzrosła akcyza na alkohol i tytoń? Dlaczego niechciane prezenty lądują w koszu na śmieci? I dlaczego stare szwedzkie drzewa wyginą? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku […]

Czytaj więcej

TOP 5: szwedzkie ciekawostki #1

Chcesz zabłysnąć ciekawymi faktami o Szwecji? To świetnie się składa, bo dziś poznasz ze mną pięć nieoczywistych faktów, które sprawią, że zakochasz się w Szwecji na nowo i zaciekawisz nią znajomych i przyjaciół. Zaczynamy! 1. Jedyne na świecie muzeum Jamesa Bonda Tak, dobrze widzisz! Postać Jamesa Bonda jest jedną z najbardziej kultowych w historii kina, […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #181

Co ciekawego działo się w Szwecji w okresie świątecznym? Czy Mikołaje mieli dużo pracy? Jak plasowały się w tym roku ceny świątecznego jedzenia? Czy w tym czasie w w sklepach było mniej czy więcej personelu? I jak w świąteczną pomoc Ukrainie zaangażowały się szwedzkie fundacje? Oraz czy we wcześniejszych pandemicznych latach bożonarodzeniowe potrawy wyglądały inaczej? […]

Czytaj więcej

Szwedzkie kolędy: Nu tändas tusen juleljus – Śpiewaj z Humlą! #7

Nadszedł czas na specjalny, świąteczny odcinek Śpiewaj z Humlą! W zeszłym roku nauczyliśmy się śpiewać Midnatt råder, dziś chciałam Wam pokazać Nu tändas tusen juleljus. Ta kolęda została napisana w 1898 przez szwedzką pisarkę i kompozytorkę Emmy Köhler. W ciągu kolejnych lat stała się jedną z najczęściej śpiewanych piosenek świątecznych w Szwecji, a w 1986 […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja #180

Jakie instytucje w Szwecji zaczną pd przyszłego roku pobierać opłatę za wstęp? Jak SJ rekompensuje klientom chaos biletowy przy świątecznych podróżach? I dlaczego prezent roku w Szwecji nie zadziwił badaczy zachowań konsumenckich? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie […]

Czytaj więcej

Fałszywi przyjaciele w szwedzkim! #4

      Hejsan! Nadszedł czas na czwartą odsłonę serii falska vänner, gdzie ogarniamy szwedzkie słówka łudząco podobne do wyrazów w polskim, angielskim, czy niemieckim, lecz o zupełnie innym znaczeniu. Do każdego słówka podlinkowałam Wam wymowę, bo ona jest kluczem do zapobiegania nieporozumieniom. Czy macie jakąś zabawną historię związaną z którymś z poniższych słów? Zaczynamy! 1. Hot […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #179

Jakiego odkrycia stulecia dokonano niedawno w Szwecji? Jak wiedzie się markom własnym sklepów? I gdzie w Szwecji pojawią się rurociągi wodorowe? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście poza samym zdobywaniem informacji mogli też […]

Czytaj więcej

Gotuj z Humlą #12 – Jak zrobić placki ziemniaczane?

Mało co tak pomaga w chłodne, krótkie dni jak smaczne i ciepłe jedzenie. A że tutaj, na humlowym blogu, łączymy przyjemne z pożytecznym, to zapraszam Was to wspólnego gotowania i…powtarzania trybu rozkazującego! Dziś dowiecie się, jak zrobić placki ziemniaczane w wersji szwedzkiej, czyli raggmunk – z borówką brusznicą i mięsem (choć to oczywiście możecie pominąć). […]

Czytaj więcej