Blog

Autor: Ania Kicka

Data dodania: 16 marca, 2022

TOP 5: szwedzkie wynalazki #2

Dziś wracamy do serii TOP 5 i kontynuujemy rozmowę o szwedzkich wynalazkach. Zanim zaczniemy – pamiętajcie, że przypisanie jednej osobie wynalezienie danej rzeczy jest kwestią umowną, bo większość znanych nam wynalazków potrzebowało wielu lat prac, metamorfoz i najróżniejszych naukowców, aby dojść do swojej ostatecznej formy. Dlatego też do naszego zestawienia wybrałam wynalazki, które zostały opatentowane przez Szwedów. Nie oznacza to, że te wynalazki nie mają o wiele dłuższej i międzynarodowej historii. Mając to na uwadze, zaczynamy!

1. Torrmjölken

Trudno dziś wyobrazić sobie karmienie niemowląt bez możliwości skorzystania z mleka w proszku. Ten niezwykle praktyczny wynalazek sięga swoją historią początku XIX wieku w Rosji. Musiał przejść przez wiele modyfikacji, aż wynaleziono formę, w której jest nam znany współcześnie. I tu właśnie przechodzimy do Szwecji. Różni wynalazcy próbowali spopularyzować swoją wersję mleka w proszku, ale dopiero Maria Johanna „Ninni” Kronberg zdobyła patent i zrewolucjonizowała rynek w 1937. Jej wariant torrmjölk (albo mjölkpulver) dał początek firmie produkującej pożywienie dla niemowląt, Semper AB. Na początku XX wieku Szwecja odnotowywała nadprodukcję mleka, którego nie dało się eksportować. Dzięki ulepszonej formule mleka w proszku autorstwa Ninni Kronberg, Szwecja mogła rozkręcić swój zagraniczny handel mlekiem.

2. Tetra Pak

Czas na coś równie praktycznego, nad czym może nigdy się nie zastanawialiście. Pomyślcie, co łączy kupione w sklepie mleko, sok i barszcz. Bingo – opakowanie! Ten karton o kształcie prostopadłościanu zawdzięczamy szwedzkiej firmie Tetra Pak. Spójrzcie na spód opakowania jakiegoś kartonu z płynną zawartością, jeśli mi nie wierzycie😉. Opakowania Tetra Pak początkowo miały formę czworościanu (stąd w nazwie tetra, od łacińskiego słowa „cztery”) i miały być alternatywą dla sprzedawania mleka na wagę. Zawdzięczamy to  Erikowi Wallenbergowi, któremu w 1944 szef kazał znaleźć nowy sposób na pakowanie mleka. W 1951 wynalazek został opatentowany, a dziś rocznie firma produkuje najróżniejsze opakowania. Sprzedaż oscyluje w granicach ponad 100 miliardów opakowań rocznie.

3. Rörtången & skiftnyckeln

Przenosimy się do strefy narzędzi, bez których podstawowe prace domowe, czy skręcanie mebli z Ikei byłyby o wiele bardziej skomplikowane. Istnieje wiele rodzajów kluczy nastawnych – francuski, angielski, a także interesujący nas dziś szwedzki. Różni się od dwóch pozostałych swoją rękojeścią przypominającą szczypce. Jego pomysłodawcą był Johan Petter Johansson. W 1888 opatentował on swój wynalazek zwany rörtång – czyli dosłownie „szczypce / cęgi do rur”. Rozwartość szczęk klucza można regulować, dzięki czemu dopasowywał się do każdej rury. Johan Petter Johansson znany jest jednak przede wszystkim ze swojego patentu na skifnyckeln z 1892, czyli klasyczny klucz nastawny.

4. Kylskåpet

Kolejny niezwykle ważny szwedzki wynalazek to lodówka absorpcyjna. Jeśli nie wiecie, skąd przymiotnik „absorpcyjna”, już tłumaczę – chodzi o to, że część tej lodówki absorbuje ciepło, aby ochłodzić wewnętrzną część. Wszystko za sprawą amoniaku. Baltzar von Platen i Carl Munters zaprezentowali swój wynalazek światu w 1922. Projekt wywołał furorę i został zakupiony przez firmę AB Arctic kilka lat później. Taki typ lodówki nie nadaje się co prawda do użytku w domu, ze względu na toksyczność i przykry zapach amoniaku, ale z drugiej strony jest niezwykle trwały (może pracować kilkadziesiąt lat). Taka lodówka jest niezawodna w ekstremalnych warunkach.

5. Blåslampa (lödlampa)

Dzisiejszą odsłonę 5 wynalazków szwedzkich zamkniemy lampą lutowniczą. Składa się ze zbiornika na gaz i palnika i służy głównie do lutowania, czyli łączenia metalowych elementów lutem. Jej wynalazcą jest Carl Richard Nyberg. Ten szwedzki wynalazca opatentował lampę lutowniczą w 1881 i zaczął produkować i sprzedawać ją na własną rękę. Po pięciu latach podpisał kontrakt z hurtownikiem Maxem Sievertem, który przejął na siebie sprzedaż i doprowadził Nyberga do bogactwa. Ten jednak całe życie marzył o wynalezieniu maszyny, dzięki której człowiek mógłby latać… Ale to już historia na inny wpis😊

Dajcie znać, czy wiedzieliście o szwedzkich początkach wyżej wymienionych wynalazków. Nie zapomnijcie też o rozwiązaniu quizu! Widzimy się za tydzień! Hej så länge!

Tekst: Anna Hamanowicz

Pozostałe posty

Halo Szwecja! #173

Od ilu już lat Szwedzi mogą korzystać ze Swisha? Jakie nowe przepisy dotyczące hulajnóg weszły w życie jesienią? I na jakie próby wystawiło nauczycieli zdalne nauczanie w Szwecji? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak […]

Czytaj więcej

Svenska till vardags: jag gillar musik. Vad tycker du om?

Hejsan! Dzisiaj zajmiemy się czymś prostym i przyjemnym, a przy okazji bardzo przydatnym. Nauczymy się, jak mówić o tym, co lubimy i czego nie lubimy. Dowiecie się też, jak zadać pytanie na ten temat. Zaczynamy! W języku szwedzkim mamy dwa czasowniki, które oznaczają lubić/podobać się: tycka om i gilla. Różnica w znaczeniu jest żadna, po […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja #172

Który program rozrywkowy podbija szwedzką publiczność już osiemnasty sezon?Jakie larwy w Szwecji zagrażają człowiekowi? I czy wyższe wykształcenie daje gwarancję krytycznego myślenia? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście poza samym zdobywaniem informacji mogli […]

Czytaj więcej

Dags att titta på svensk teve, czyli co słychać w szwedzkiej tv? #5

Zaczyna się jesień, a wraz z nią krótsze dnie, niższe temperatury i potrzeba zawinięcia się w kocyk z ciepłą herbatą. Jest to też najlepszy czas na zapoznanie się z nowościami w szwedzkiej telewizji. Większość poniższych tytułów ma swoją premierę w drugiej połowie września, tak więc tak więc to ostatni moment, żeby nadrobić wcześniejsze sezony. Będzie […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja #171

Czy chcąc zagłosować w zeszłotygodniowych wyborach Szwedzi musieli stać w kolejkach? O ile wzrosną ceny pieluch i papieru toaletowego w Szwecji? I czy u naszego północnego sąsiada też jest zanieczyszczone powietrze? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia […]

Czytaj więcej

Quiz #172 Ogarniamy słówka z bajki o Pinokiu!

Jeśli podobał Ci się nauka szwedzkiego z piosenek, to czas przejrzeć słówka z piosenki Pinokia. A potem najlepiej od razu powtórzyć je w praktycznym quizie!

Czytaj więcej

Kącik piosenki disneyowskiej #19 – Inga band kan binda mej!

Witam fanów piosenek z filmów Disneya! Na naszym blogu poznaliście już 18 disneyowskich klasyków, które, mam nadzieję, pomogły Wam w nauce szwedzkiego. Dziś przestudiujemy drugi po Królewnie Śnieżce długi metraż z tego studia animowanego. Zaciekawieni? Zostańcie ze mną! Pinokio (Pinocchio) opowiada historię starszego lalkarza (dockmakare), Gepetto, który z całego serca (av hela sitt hjärta) pragnie […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #170

Jakie trudności mogą napotkać jesienią podróżujący szwedzką koleją? I o ile wzrosną szwedzkie kredyty studenckie? Oraz jakiego odkrycia dotyczącego cukrzycy dokonali naukowcy z Karolinska Institutet? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście poza samym […]

Czytaj więcej

Quiz #171 Ogarniamy partikelverb z czasownikiem säga!

Udało Wam się powtórzyć wyrażenia z czasownikiem säga? Macie ochotę na szybką powtórkę? Zapraszamy na quiz!

Czytaj więcej

Nie taki diabeł straszny, jak go malują! Czyli jak oswoić partikelverb? #15 SÄGA

Hejsan! Wiecie, że nasza seria partikelverb ma już piętnaście odcinków? 😊 Nadróbcie ewentualne zaległości, bo dziś zajmiemy się nowym zestawem bardzo przydatnych wyrażeń ze słówkiem säga, czyli powiedzieć. Część tych wyrażeń może już znaliście i nie wiedzieliście, że są one partikelverb! Małe przypomnienie – partikelverb to czasownik połączony z partykułą, czyli takim małym słówkiem typu […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #169

Czy sklepy bez personelu są w Szwecji popularne? Jakie zwierzęta coraz częściej pojawiają się u wybrzeży Szwecji? I czy nasi północni sąsiedzi potrzebują więcej rozwiązań w zakresie energii słonecznej? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, […]

Czytaj więcej

Quiz #170 Ogarniamy szwedzką gramatykę!

Jak się czujecie już prawie po wakacjach? Wypoczęliście i nabraliście sił do dalszej nauki szwedzkiego? Może macie ochotę na małą gramatyczną powtórkę w quizie? Zaczynamy!

Czytaj więcej