Blog

Autor: Ania Kicka

Data dodania: 15 stycznia, 2020

Svenska då och nu – szwedzki wcześniej i dziś

Zastanawialiście się kiedyś, czemu Szwedzi są równocześnie bardzo uprzejmi, ale też bezpośredni, zwracając się do wszystkich per „ty”? Czy Szwedzi bezbłędnie używają de i dem? Czy szwedzki w ostatnich latach przyjął zapożyczenia z innego języka, niż angielski? Na te i inne pytania odpowiem Wam w dzisiejszym wpisie!

Od lat 70-tych coraz częściej używano bezpośredniego „ty”, czyli du, wyparło ono grzecznościowe Ni (dosł. wy). Dziś przy pomocy zaimka ni zwracamy się grzecznościowo tylko do króla (więc raczej nie za często tej archaicznej formy użyjemy:). Może się to wydawać nam, Polakom, dość dziwne i mało komfortowe, gdyż nasz język obfituje w hierarchiczne zwroty. Może nam być dziwnie zwracać się do starszej osoby per „ty”, jednak dla takiej osoby ze Szwecji o wiele dziwniej brzmiałaby staromodna forma grzecznościowa. Tak więc musimy pokonać naszą blokadę i wyuczoną uprzejmość i nie paniować 🙂

Inna rzecz, która wpłynęła mocno na rozwój szwedzkiego w ostatnich dekadach, to oczywiście języki obce – głównie angielski. W szwedzkim mamy mnóstwo zapożyczeń słów związanych np. z komputerami – e-mail, swipe, tags, etc. Wiele, o ile nie większość tych słów przybiera jednak „zeszwedzczoną” pisownię – mejl, svajpa, taggar. W Polsce odczuwamy wpływ angielskiego chyba głównie w branży informatycznej i w dużych korporacjach. W Szwecji angielski jest językiem pojawiającym się często w reklamach, w dużych przedsiębiorstwach, a także w pracach naukowych. Niby podobnie, jak u nas, musimy jednak pamiętać, że Szwedzi nie oglądają filmów z dubbingiem czy lektorem, a od dziecka osłuchują się z językami oryginalnymi filmów, przez co ich angielski jest lepszy, ale i sam wplyw angielskiego na język potoczny wciąż wzrasta. Jeśli interesuje Was temat angielskich słów w szwedzkim, zajrzyjcie na nasz wpis o svengelska i o innych zeszwedczonych anglicyzmach 🙂

Angielski to nie jedyny język wpływający na szwedzki. Dziś w Szwecji mówi się większą ilością języków, niż kilkadziesiąt lat temu – dziś jest to około 200 języków!  Największymi są obecnie fiński i arabski, ale np. romski i samski są coraz bardziej widoczne. Co prawda te języki nie wpływają aż tak mocno na szwedzki, ale warto znać pewne zapożyczenia używane przez młodzież pochodzącą z rodzin uchodźców:  arabskie słowo „keff” oznaczające „zły” , czy tureckie „aina” znaczące „policja”. Kojarzycie też pewnie arabskie „yalla”, które trudno przetłumaczyć jednym słowem. Jest to okrzyk zachęcający, coś w stylu angielskiego come on czy szwedzkiego kom igen.

Inną sprawą jest stałe dążenie do ekonomii językowej, a więc skracanie wiadomości, jak się tylko da i używanie strony biernej dla zaoszczędzenia miejsca:) Przez to język mówiony różni się znacznie od pisanego, który jest coraz bardziej nieosobowy. Mówimy tu oczywiście o tekstach informacyjnych i reklamowych. Z drugiej strony, język mówiony staje się nieco bardziej „pisany” w wymowie: słowa typu och czy att są częściej wymawiane w całości, a nie jako skrócone å.

Inna ciekawa rzecz, to postrach nie tylko obcokrajowców, ale i samych Szwedów: de i dem. Chyba nigdy nie dojdziemy do ładu z tymi zaimkami, coraz częściej można zobaczyć dem w formie podmiotu i de w formie dopełnienia – np. dem pratar med de. Być może oba te zaimki w przyszłości zastąpione zostaną jednym dom, które ułatwi nam wszystkim zadanie;) Podobnie rzecz ma się z zaimkiem man, który coraz częściej używany jest w formie podmiotu jako en. Dokładnie ten sam problem, co z de i dem, tyle że w przypadku mana nie chodzi o mylącą pisownię, a o wpływ angielskiego, gdzie mamy konstrukcję „one does not simply (…)” (pewnie znaną Wam z memów z Boromirem :)).

I ostatnia rzecz, którą chcę tu poruszyć, to neutralność płciowa w języku. Od 2015 w szwedzkim oficjalnie zaakceptowano neutralny zaimek hen, którego możemy używać w przypadku, gdy nie znamy czyjejś płci, gdy chcemy zaoszczędzić na miejscu zamiast pisać han eller hon, albo po prostu dlatego, że dana osoba takiego zaimka sobie życzyJ Zmieniają się też nazwy zawodów, znikają żeńskie końcówki. Skådespelerska, lärarinna, författarinna znikają, zastępowane są skådespelare, lärare, författare, etc. Neutralność płciowa w szwedzkim to zresztą temat na osobny artykułJ

Mam nadzieję, że zaciekawił Was ten wpis i że trochę lepiej rozumiecie pewne zawiłości w szwedzkim. Oczywiście dotknęliśmy tylko samego wierzchu zagadnienia, tak więc możliwe, że powstanie kolejna część tego wpisu. Tymczasem dzięki za lekturę i do zobaczenia w jutrzejszym quizie! Vi ses!

Tekst: Anna Hamanowicz, na podstawie http://www.isof.se/s

prak/sprakradgivning/fragor-och-svar-om-sprak.html#hurserframtidens

Pozostałe posty

Halo Szwecja! #102

Jaka jest przyszłość kolei w Szwecji? Które zwierzęta fascynują Szwedów tak bardzo, że aż w telewizji pojawia się livestream z ich wędrówki do letnich pastwisk? I jakie nowe słówko pojawiło się w języku szwedzkim?Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz […]

Czytaj więcej

Quiz #103 Ogarniamy przyimki z uczuciami! #2

MOT, ÖVER i FÖR nie będzie już miało przed nami żadnych tajemnic! Zwłaszcza po tym quizie!

Czytaj więcej

Przyimki z KÄNSLOR, del 2

Dziś wracamy do tematu uczuć i towarzyszących im przyimków w szwedzkim. W poprzednim wpisie na temat nauczyliśmy się używać przyimków på, i oraz med. Dziś czas na över, för i mot! Tak więc odświeżcie sobie część pierwszą i czytajcie dzisiejszy przewodnik po przyimkach z känslor 😊 ÖVER – wyraża zdziwienie chockad (zszokowany), förvånad (zdziwiony), häpen […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #101

Czy żurawie przyleciały już do Szwecji? W jakim filmie zagra Zlatan Ibrahimovic? I kim jest Sofia Jannok i dlaczego warto ją znać? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście poza samym zdobywaniem informacji mogli […]

Czytaj więcej

Quiz #102 Ogarniamy partikelverb z czasownikiem SE!

Sama teoria na wiele się nie zda, jeśli nie przełożymy jej na praktykę! Co to dla nas oznacza? Że czas przetrenować SE w konkretnych użyciach 🙂 Zapraszamy więc na quiz.

Czytaj więcej

Nie taki diabeł straszny, jak go malują! Czyli jak oswoić partikelverb? #11 SE

To już nasze jedenaste spotkanie z partikelverb! Jeżeli nie pamiętacie, czym są, albo trafiliście tu po raz pierwszy, to w skrócie: partikelverb to czasowniki, które łączą się z partykułami (to te krótkie słowa, typu in, efter, på, över, etc.) i zupełnie zmieniają swoje znaczenie. Partykuła będzie zawsze akcentowana. Dziś zajmiemy się czasownikiem se, czyli widzieć, […]

Czytaj więcej

Quiz #101 Ogarniamy słownictwo z przepisów kulinarnych!

Wprawiamy się już w prawdziwie świąteczny nastrój i zabieramy się na poważnie za przygotowania ziemniaczanej zapiekanki Janssons frestelse! A żeby nie pogubić się w oryginalnym szwedzkim przepisie, powtórzmy najpierw słówka! Zapraszamy na quiz!

Czytaj więcej

Gotuj z Humlą #2 Laga Janssons frestelse!

Witajcie z powrotem, drodzy kucharze!;) Widzieliśmy się ostatnio przy okazji Gwiazdki i pieczenia pepparkakor. Minęło już sporo czasu od tamtego przepisu, a że zbliża się Wielkanoc, to najwyższy już czas na kolejną szwedzką potrawę, którą zaskoczycie bliskich i może też siebie. Nie ma znaczenia, czy świętujecie Wielkanoc, czy nie, każda wymówka jest dobra do udoskonalenia […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #100

Czy w Szwecji można pracować jako smok? Jak sobie radzą księgarnie w pandemii? I jaki nowy program rozrywkowy dotarł do Szwecji? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście poza samym zdobywaniem informacji mogli też […]

Czytaj więcej

Quiz #100 Ogarniamy szwedzki slang! #3

Czy Wy to widzicie? To już nasz setny quiz dla Was! Jak ten czas leci! Dziś powtarzamy słówka z kultowego już filmiku z Zarą Larrson, w którym wyjaśnia ona slangowe szwedzkie słówka.

Czytaj więcej

Sprośny homar, czyli szwedzki slang z Zarą Larsson #3

Tjena! Nie wiem jak Wy, ale ja mam dziś chęć na odrobinę relaksu, a mało co tak relaksuje, jak nie wysilanie się na oficjalny, sztywny ton. Mówienie slangiem, używanie języka potocznego i, co dla nas ważne – połączenie tego z nauką szwedzkiego to przyjemne z pożytecznym. Zapraszam na trzecią część szwedzkiego slangu, tym razem naszą […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #99

Jaka szwedzka artystka ma w tym roku szansę na Oskara? Kto został fotografką roku w Szwecji? I jak można sobie żawtować z covida i pandemi? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście poza samym […]

Czytaj więcej