Blog

Autor: Ania Kicka

Data dodania: 15 stycznia, 2020

Svenska då och nu – szwedzki wcześniej i dziś

Zastanawialiście się kiedyś, czemu Szwedzi są równocześnie bardzo uprzejmi, ale też bezpośredni, zwracając się do wszystkich per „ty”? Czy Szwedzi bezbłędnie używają de i dem? Czy szwedzki w ostatnich latach przyjął zapożyczenia z innego języka, niż angielski? Na te i inne pytania odpowiem Wam w dzisiejszym wpisie!

Od lat 70-tych coraz częściej używano bezpośredniego „ty”, czyli du, wyparło ono grzecznościowe Ni (dosł. wy). Dziś przy pomocy zaimka ni zwracamy się grzecznościowo tylko do króla (więc raczej nie za często tej archaicznej formy użyjemy:). Może się to wydawać nam, Polakom, dość dziwne i mało komfortowe, gdyż nasz język obfituje w hierarchiczne zwroty. Może nam być dziwnie zwracać się do starszej osoby per „ty”, jednak dla takiej osoby ze Szwecji o wiele dziwniej brzmiałaby staromodna forma grzecznościowa. Tak więc musimy pokonać naszą blokadę i wyuczoną uprzejmość i nie paniować 🙂

Inna rzecz, która wpłynęła mocno na rozwój szwedzkiego w ostatnich dekadach, to oczywiście języki obce – głównie angielski. W szwedzkim mamy mnóstwo zapożyczeń słów związanych np. z komputerami – e-mail, swipe, tags, etc. Wiele, o ile nie większość tych słów przybiera jednak „zeszwedzczoną” pisownię – mejl, svajpa, taggar. W Polsce odczuwamy wpływ angielskiego chyba głównie w branży informatycznej i w dużych korporacjach. W Szwecji angielski jest językiem pojawiającym się często w reklamach, w dużych przedsiębiorstwach, a także w pracach naukowych. Niby podobnie, jak u nas, musimy jednak pamiętać, że Szwedzi nie oglądają filmów z dubbingiem czy lektorem, a od dziecka osłuchują się z językami oryginalnymi filmów, przez co ich angielski jest lepszy, ale i sam wplyw angielskiego na język potoczny wciąż wzrasta. Jeśli interesuje Was temat angielskich słów w szwedzkim, zajrzyjcie na nasz wpis o svengelska i o innych zeszwedczonych anglicyzmach 🙂

Angielski to nie jedyny język wpływający na szwedzki. Dziś w Szwecji mówi się większą ilością języków, niż kilkadziesiąt lat temu – dziś jest to około 200 języków!  Największymi są obecnie fiński i arabski, ale np. romski i samski są coraz bardziej widoczne. Co prawda te języki nie wpływają aż tak mocno na szwedzki, ale warto znać pewne zapożyczenia używane przez młodzież pochodzącą z rodzin uchodźców:  arabskie słowo „keff” oznaczające „zły” , czy tureckie „aina” znaczące „policja”. Kojarzycie też pewnie arabskie „yalla”, które trudno przetłumaczyć jednym słowem. Jest to okrzyk zachęcający, coś w stylu angielskiego come on czy szwedzkiego kom igen.

Inną sprawą jest stałe dążenie do ekonomii językowej, a więc skracanie wiadomości, jak się tylko da i używanie strony biernej dla zaoszczędzenia miejsca:) Przez to język mówiony różni się znacznie od pisanego, który jest coraz bardziej nieosobowy. Mówimy tu oczywiście o tekstach informacyjnych i reklamowych. Z drugiej strony, język mówiony staje się nieco bardziej „pisany” w wymowie: słowa typu och czy att są częściej wymawiane w całości, a nie jako skrócone å.

Inna ciekawa rzecz, to postrach nie tylko obcokrajowców, ale i samych Szwedów: de i dem. Chyba nigdy nie dojdziemy do ładu z tymi zaimkami, coraz częściej można zobaczyć dem w formie podmiotu i de w formie dopełnienia – np. dem pratar med de. Być może oba te zaimki w przyszłości zastąpione zostaną jednym dom, które ułatwi nam wszystkim zadanie;) Podobnie rzecz ma się z zaimkiem man, który coraz częściej używany jest w formie podmiotu jako en. Dokładnie ten sam problem, co z de i dem, tyle że w przypadku mana nie chodzi o mylącą pisownię, a o wpływ angielskiego, gdzie mamy konstrukcję „one does not simply (…)” (pewnie znaną Wam z memów z Boromirem :)).

I ostatnia rzecz, którą chcę tu poruszyć, to neutralność płciowa w języku. Od 2015 w szwedzkim oficjalnie zaakceptowano neutralny zaimek hen, którego możemy używać w przypadku, gdy nie znamy czyjejś płci, gdy chcemy zaoszczędzić na miejscu zamiast pisać han eller hon, albo po prostu dlatego, że dana osoba takiego zaimka sobie życzyJ Zmieniają się też nazwy zawodów, znikają żeńskie końcówki. Skådespelerska, lärarinna, författarinna znikają, zastępowane są skådespelare, lärare, författare, etc. Neutralność płciowa w szwedzkim to zresztą temat na osobny artykułJ

Mam nadzieję, że zaciekawił Was ten wpis i że trochę lepiej rozumiecie pewne zawiłości w szwedzkim. Oczywiście dotknęliśmy tylko samego wierzchu zagadnienia, tak więc możliwe, że powstanie kolejna część tego wpisu. Tymczasem dzięki za lekturę i do zobaczenia w jutrzejszym quizie! Vi ses!

Tekst: Anna Hamanowicz, na podstawie http://www.isof.se/s

prak/sprakradgivning/fragor-och-svar-om-sprak.html#hurserframtidens

Pozostałe posty

Svenska till vardags! – podróżujemy po Szwecji

Hejsan! W tym tygodniu nauczyliście się z nami nazw środków transportu. Zastanawiam się, czy umielibyście nazwać miejsca związane z transportem, takie jak stacja, przystanek, czy peron. Jeśli się wahacie, to ten odcinek Svenska till vardags jest specjalnie dla Was! A jeżeli nie znacie mojego wpisu o går, åker i kör, to również polecam lekturę : […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #78

Dlaczego Szwedzi słyszą coraz gorzej? I co tak bardzo przyciąga ich do klocków Lego? Oraz dlaczego coraz więcej szwedzkich szkół zmienia profil na angielskojęzyczny?Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście poza samym zdobywaniem informacji […]

Czytaj więcej

Quiz #78 Ogarniamy bardzo szwedzkie słówka #3!

Za Wami kolejna porcja bardzo szwedzkich słówek. Jeśli macie ochotę przetrenować je w konkretnych użyciach, to wpadajcie na nasz cotygodniowy quiz.

Czytaj więcej

Bardzo szwedzkie słowa #3

Po długiej przerwie wracam do Was z trzecim odcinkiem bardzo szwedzkich słówek! Gotowi na chwilę przerwy od gramatyki i nowe, ciekawe słówka, którymi zaskoczycie Szwedów? Zaczynamy! 1. Tidsoptimist Spójrzmy. Tid zapewne znacie i wiecie, że oznacza czas, optimist natomiast rozumie się samo przez się. Kim zatem jest ten optymista czasowy? Ano notoryczny spóźnialski! Z tym […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #77

Czy kobiety często polują w Szwecji? Czy Nagrody Nobla już wcześniej dotykały skandale? I co może pomóc w leczeniu dysleksji? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście poza samym zdobywaniem informacji mogli też poćwiczyć […]

Czytaj więcej

Quiz #77 Ogarniamy, jak to powiedzieć inaczej!

Jak podobały się Wam słówka w naszym najnowszym wpisie o synonimach? Macie ochotę je przećwiczyć? Zapraszamy na quiz, w którym sprawdzicie, jak to powiedzieć inaczej!

Czytaj więcej

Jak to powiedzieć inaczej? #4

Hejsan! Jesień już na poważnie do nas przyszła i ciężko się do czegokolwiek zmotywować. Ale może w przerwie między jedną fiką, a drugą, znajdziecie chwilę na Wasz ulubiony język? 😊 Dzisiaj wracamy do synonimów w nieco luźniejszym wpisie z krótszymi zdaniami. Tak, żeby nas nie przeciążyć w te chłodne, deszczowe dni. Zaczynamy! 1. Han har […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #76

Ile cynamonowych bułeczek zjadają co roku Szwedzi? Jak przemowa Grety Thunberg wpłynęła na sztukę? I o jakim przestępstwie możecie się dowiedzieć z premierowego odcinka nowego sezonu Veckans Brott? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak […]

Czytaj więcej

Quiz #76 Ogarniamy perfekt particip czasowników z grupy I!

Perfekt particip wcale nie jest taki straszny! Mamy nadzieję, że samu się o tym przekonaliście z wpisu o nim przy czasownikach z grupy I. Pozostałe grupy jeszcze przed nami, ale już dziś możecie potrenować I w naszym gramatycznym quizie. Do dzieła!

Czytaj więcej

Ogarniamy perfekt particip! #1

W tym tygodniu zajmujemy się odmianą pierwszej, najprostszej i, co pocieszające – najliczniejszej grupy czasowników. Jak już zapewne wiecie z humlowego fan page’a, są to czasowniki, które w czasie teraźniejszym mają końcówkę –ar: jobbar, pratar, studerar, czasowniki, których uczymy się na samym początku. Wiecie już jak odmienić te czasowniki we wszystkich czasach w szwedzkim. Być […]

Czytaj więcej

#Halo Szwecja! #75

Znasz slogany reklamowe szwedzkich gmin? Potrafisz połączyć je z konkretnymi miejscami? Wiesz, na jaki pomysł wpadła odtatnio IKEA? I jak w prosty sposób trenować słuchanie po szwedzku w ramach Targów Książki, które właśnie odbywają się w Göteborgu? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością […]

Czytaj więcej

Quiz #75 Ogarniamy słownictwo związane z włosami!

Jak podobał się Wam nasz wczorajszy wpis z opisywaniem włosów i idiomami z nimi związanymi? Macie ochotę przetrenować nowe słownictwo? Nasz quiz idealnie się do tego nadaje!

Czytaj więcej