Blog

Autor: Ania Kicka

Data dodania: 15 stycznia, 2020

Svenska då och nu – szwedzki wcześniej i dziś

Zastanawialiście się kiedyś, czemu Szwedzi są równocześnie bardzo uprzejmi, ale też bezpośredni, zwracając się do wszystkich per „ty”? Czy Szwedzi bezbłędnie używają de i dem? Czy szwedzki w ostatnich latach przyjął zapożyczenia z innego języka, niż angielski? Na te i inne pytania odpowiem Wam w dzisiejszym wpisie!

Od lat 70-tych coraz częściej używano bezpośredniego „ty”, czyli du, wyparło ono grzecznościowe Ni (dosł. wy). Dziś przy pomocy zaimka ni zwracamy się grzecznościowo tylko do króla (więc raczej nie za często tej archaicznej formy użyjemy:). Może się to wydawać nam, Polakom, dość dziwne i mało komfortowe, gdyż nasz język obfituje w hierarchiczne zwroty. Może nam być dziwnie zwracać się do starszej osoby per „ty”, jednak dla takiej osoby ze Szwecji o wiele dziwniej brzmiałaby staromodna forma grzecznościowa. Tak więc musimy pokonać naszą blokadę i wyuczoną uprzejmość i nie paniować 🙂

Inna rzecz, która wpłynęła mocno na rozwój szwedzkiego w ostatnich dekadach, to oczywiście języki obce – głównie angielski. W szwedzkim mamy mnóstwo zapożyczeń słów związanych np. z komputerami – e-mail, swipe, tags, etc. Wiele, o ile nie większość tych słów przybiera jednak „zeszwedzczoną” pisownię – mejl, svajpa, taggar. W Polsce odczuwamy wpływ angielskiego chyba głównie w branży informatycznej i w dużych korporacjach. W Szwecji angielski jest językiem pojawiającym się często w reklamach, w dużych przedsiębiorstwach, a także w pracach naukowych. Niby podobnie, jak u nas, musimy jednak pamiętać, że Szwedzi nie oglądają filmów z dubbingiem czy lektorem, a od dziecka osłuchują się z językami oryginalnymi filmów, przez co ich angielski jest lepszy, ale i sam wplyw angielskiego na język potoczny wciąż wzrasta. Jeśli interesuje Was temat angielskich słów w szwedzkim, zajrzyjcie na nasz wpis o svengelska i o innych zeszwedczonych anglicyzmach 🙂

Angielski to nie jedyny język wpływający na szwedzki. Dziś w Szwecji mówi się większą ilością języków, niż kilkadziesiąt lat temu – dziś jest to około 200 języków!  Największymi są obecnie fiński i arabski, ale np. romski i samski są coraz bardziej widoczne. Co prawda te języki nie wpływają aż tak mocno na szwedzki, ale warto znać pewne zapożyczenia używane przez młodzież pochodzącą z rodzin uchodźców:  arabskie słowo „keff” oznaczające „zły” , czy tureckie „aina” znaczące „policja”. Kojarzycie też pewnie arabskie „yalla”, które trudno przetłumaczyć jednym słowem. Jest to okrzyk zachęcający, coś w stylu angielskiego come on czy szwedzkiego kom igen.

Inną sprawą jest stałe dążenie do ekonomii językowej, a więc skracanie wiadomości, jak się tylko da i używanie strony biernej dla zaoszczędzenia miejsca:) Przez to język mówiony różni się znacznie od pisanego, który jest coraz bardziej nieosobowy. Mówimy tu oczywiście o tekstach informacyjnych i reklamowych. Z drugiej strony, język mówiony staje się nieco bardziej „pisany” w wymowie: słowa typu och czy att są częściej wymawiane w całości, a nie jako skrócone å.

Inna ciekawa rzecz, to postrach nie tylko obcokrajowców, ale i samych Szwedów: de i dem. Chyba nigdy nie dojdziemy do ładu z tymi zaimkami, coraz częściej można zobaczyć dem w formie podmiotu i de w formie dopełnienia – np. dem pratar med de. Być może oba te zaimki w przyszłości zastąpione zostaną jednym dom, które ułatwi nam wszystkim zadanie;) Podobnie rzecz ma się z zaimkiem man, który coraz częściej używany jest w formie podmiotu jako en. Dokładnie ten sam problem, co z de i dem, tyle że w przypadku mana nie chodzi o mylącą pisownię, a o wpływ angielskiego, gdzie mamy konstrukcję „one does not simply (…)” (pewnie znaną Wam z memów z Boromirem :)).

I ostatnia rzecz, którą chcę tu poruszyć, to neutralność płciowa w języku. Od 2015 w szwedzkim oficjalnie zaakceptowano neutralny zaimek hen, którego możemy używać w przypadku, gdy nie znamy czyjejś płci, gdy chcemy zaoszczędzić na miejscu zamiast pisać han eller hon, albo po prostu dlatego, że dana osoba takiego zaimka sobie życzyJ Zmieniają się też nazwy zawodów, znikają żeńskie końcówki. Skådespelerska, lärarinna, författarinna znikają, zastępowane są skådespelare, lärare, författare, etc. Neutralność płciowa w szwedzkim to zresztą temat na osobny artykułJ

Mam nadzieję, że zaciekawił Was ten wpis i że trochę lepiej rozumiecie pewne zawiłości w szwedzkim. Oczywiście dotknęliśmy tylko samego wierzchu zagadnienia, tak więc możliwe, że powstanie kolejna część tego wpisu. Tymczasem dzięki za lekturę i do zobaczenia w jutrzejszym quizie! Vi ses!

Tekst: Anna Hamanowicz, na podstawie http://www.isof.se/s

prak/sprakradgivning/fragor-och-svar-om-sprak.html#hurserframtidens

Pozostałe posty

Halo Szwecja! #90

Skąd wzięły się garnki podczas szwedzkich protestów? Gdzie zobaczymy, jak wygląda codzienna praca policji w Malmö? Oraz co może nam pomóc zasnąć w nocy? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście poza samym zdobywaniem […]

Czytaj więcej

Quiz #90 Ogarniamy partikelverb z czasownikiem BLI!

Po wczorajszym wpisie o partikelverb z czasownikiem BLI czas na porzadną powtórkę! Zapraszamy!

Czytaj więcej

Nie taki diabeł straszny, jak go malują! Czyli jak oswoić partikelverb? #10 BLI

Kto się stęsknił za partikelverb? Wracamy po długiej przerwie! Trzeba rozgrzać nieco szare komórki w tym nowym roku : ) Bohaterem dzisiejszego wpisu jest czasownik bli! Bli to jeden z pierwszych czasowników, jakich się uczymy. Oznacza on być, stawać się. Ma szerokie zastosowanie w mowie potocznej i najróżniejszych wyrażeniach. Dziś poznamy jego dodatkowy atut, a […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #89

Jakie nowe książki o Saamach pojawiają się na szwedzkim rynku? Czy list w butelce może dotrzeć do swojego nadawcy? I jak język szwedzki zainfekować się koronavirusem? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście poza […]

Czytaj więcej

Quiz #89 Ogarniamy bardzo szwedzkie słówka #4

Czy po wczorajszym wpisie o bardzo szwedzkich słówkach wiecie już czym jest mångata? I jak powiedzieć, że mamy na coś ochotę? W ramach powtórki zapraszamy na quiz!

Czytaj więcej

Bardzo szwedzkie słowa #4

Witajcie w nowym roku! Mam nadzieję, że wśród Waszych postanowień noworocznych znajduje się nauka szwedzkiego. Ja postanowiłam sobie pisać dla Was nowe, ciekawe teksty, dlatego bez zbędnego przeciągania ruszamy z czwartą już odsłoną bardzo szwedzkich słówek! 1. Sugen To słowo możecie kojarzyć ze wczesnych lekcji szwedzkiego. Być może tak jak ja nie zastanawialiście się zbyt […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #88

Która lubiana przez Szwedów książka doczekała się kolejnej ekranizacji? Czy nostalgiczni ludzie są też bardziej kreatywni? I dlaczego zagraniczne audiobooki tak trudno dostać w Szwecji? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście poza samym […]

Czytaj więcej

Quiz #88 Ogarniamy perfekt particip #3

Ostatni moment na małą powtórkę szwedzkiego tym roku! Przed świętami wrzuciliśmy Wam artykuł o tym jak zbudować perfekt particip w grupie trzeciej czasowników, a dziś dokładamy do tego praktyczny quiz! A jeśli masz chwilę czasu, to wpadnij powtórzyć też teorię do perfekt participu grupy pierwszej i drugiej oraz quizy do grupy pierwszej i drugiej. No […]

Czytaj więcej

Ogarniamy perfekt particip! #3

Wiem, że już wszyscy wyczekujecie wolnych dni i barszczu z uszkami, ale zostańcie z nami jeszcze dziś. Na naszym fanpage’u widzieliście już pewnie informacje na temat trzeciej grupy czasowników. Wiecie, co to oznacza – dziś ogarniamy trzecią grupę perfekt particip! Jeśli nie czytaliście pierwszej i drugiej części tej serii, to chwilę na Was zaczekam. Czasowniki […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja!#87

Czy seniorzy lubią Internet? I co grozi szwedzkim mediom? Oraz jakie są najdziwniejsze szwedzkie tradycje świąteczne? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście poza samym zdobywaniem informacji mogli też poćwiczyć język szwedzki. W ten […]

Czytaj więcej

Quiz #87 Ogarniamy liczebniki porządkowe!

Gustaw VI Adolf,czwartego września 1945, co drugi czwartek, osiemnastego każdego miesiąca – wiecie jak to powiedzieć po szwedzku? Jeśli jeszcze się zastanawiacie to koniecznie przeglądnijcie nasz wczorajszy wpis o liczebnikach porządkowych, a jeśli chcecie sprawdzić swoją wiedzę od razu to zapraszamy na quiz!

Czytaj więcej

Ogarniamy liczebniki porządkowe!

Podejrzewam, że wielu z Was odlicza już dni, które zostały do Świąt. Zastanawiam się, czy robicie to po polsku, czy może próbujecie po szwedzku, żeby w oczekiwania na Święta wpleść jeszcze odrobinę nauki szwedzkiego. Jeśli widzieliście już ten mały wstęp do tematu na fanpage’u Humli, to doskonale wiecie, czym się dziś zajmiemy. Dziś bierzemy na […]

Czytaj więcej