Blog

Autor: Ania Kicka

Data dodania: 9 października, 2019

Nobelpriset -Nagroda Nobla

Jeżeli często odwiedzacie SVTPlay, to pewnie wiecie, że od kilku dni trwa rozdawanie nagród Nobla w różnych dziedzinach. Jak dotąd, została ona przyznana w dziedzinie medycyny, fizyki, a w momencie, w którym pojawi się ten wpis, na SVT powinna już znaleźć się transmisja z chemii. Czeka nas jeszcze literatura jutro o 12:50, pokojowa nagroda w piątek i nagroda w dziedzinie ekonomii w poniedziałek.

Czy wiecie, kiedy została przyznana pierwsza nagroda Nobla, kto ją dostał najwięcej razy, oraz które wyróżnienie wywołało najwięcej kontrowersji? Zapraszamy do bloga!

Alfred Nobel urodził się oczywiście w Szwecji, w Sztokholmie, 21-ego października 1833 roku. Dzień Nobla przypada w dzień jego śmierci, 10-ego grudnia. Wtedy też odbywa się uroczyste wręczenie nagród przez samego króla Szwecji. Jeśli widzieliście kiedyś transmisję z uroczystości albo uczestniczyliście w niej osobiście (opowiadajcie, jak było!), to wiecie, że jest to ogromne przyjęcie z wystawnym jedzeniem, pięknymi strojami i fascynującymi gośćmi.

Skąd jednak wzięła się nagroda Nobla i dlaczego jest ona tak prestiżowa? Nobel był wybitnym wynalazcą, przez całe swoje życie zarejestrował ponad 350 patentów (patent), w tym dynamit w 1867 roku. Mówił płynnie po szwedzku (svenska), francusku (svenska), rosyjsku (ryska), angielsku (engelska) i niemiecku (tyska). Miał wszechstronne zainteresowania i nieustannie podróżował. Ta wszechstronność przełożyła się na różnorodność kategorii nagród, które Nobel wymienił w swoim testamencie (testamente): fizyka (fysik), chemia (kemi), medycyna lub fizjologia (medicin eller fysiologi), literatura (litteratur), i pokojowa nagroda (fredspris). Doszła do tego jeszcze nagroda w dziedzinie ekonomii (ekonomi). Cała fortuna Nobla została zapisana przyszłym wynalazcom, pisarzom, lekarzom i działaczom społecznym. Pieniężna nagroda waha się od 10 do 8 milionów koron i jest przyznawana corocznie, od 1901.

Jak dotąd, nagrodę Nobla przyznano dwukrotnie czterem osobom: Linusowi Paulingowi (kemi), Johnowi Bardeenowi (kemi och fredsarbete), Frederickowi Sangerowi (kemi), oraz naszej rodaczce, znanej w Szwecji jako Marie Curie (fysik och kemi). Maria Skłodowska-Curie pozostaje pierwszą dwukrotnie nagrodzoną laureatką nagrody Nobla i jedyną kobietą w historii, której się to udało. Szwedzi zostali nagrodzeni ponad 30 razy, wśród nazwisk, które mogą brzmieć znajomo, warto jest wymienić Selmę Lagerlöf, Tomasa Tranströmera, Pära Lagerkvista (wszyscy w dziedzinie literatury), oraz Daga Hammarskjölda, głównego sekretarza ONZ (Förenta Nationerna, FN), którego nagrodzono pośmiertnie (postumt). Wśród polskich laureatów warto wspomnieć Wisławę Szymborską, Czesława Miłosza, Lecha Wałęsę, Henryka Sienkiewicza, Władysława Reymonta, i znowu Marię Skłodowską-Curie. Jak widać, Polacy zdobyli największe uznanie w dziedzinie literatury 😊 Najwięcej laureatów nagrody Nobla pochodzi z USA. Z około 900 laureatów, ponad 250 pochodzi właśnie ze Stanów Zjednoczonych (Amerikas förenta stater). Chyba najbardziej kontrowersyjnym laureatem nagrody Nobla był Egaz Moniz, portugalski neurolog, który prowadził badania nad „leczniczymi wartościami lobotomii”. Nagrodę przyznano w 1949 roku, pomimo protestów, również ze strony jego byłych pacjentów.

Jeśli będziecie albo jesteście w Sztokholmie, koniecznie odwiedźcie Nobelmuseet. W najbliższych dniach odbędą się liczne eventy (evenemang) związane z nagrodą Nobla, więc koniecznie zapoznajcie się z programem i dajcie nam znać, jak było!

Mamy nadzieję, że z naszego wpisu dowiedzieliście się czegoś nowego albo odświeżyliście pamięć, i że zachęciliśmy Was do oglądania transmisji przyznawania nagród Nobla : ) Śledzicie transmisje? Interesujecie się laureatami? Któraś z kategorii jest dla Was szczególnie ciekawa? Piszcie! Ja zawsze sprawdzam laureatów w dziedzinie literatury 😀

Ha det så kul! Widzimy się w kolejnym blogu za tydzień!

Tekst: Anna Hamanowicz

Zdjęcie: (Ola Ericson) /imagebank.sweden.se

Pozostałe posty

Kącik piosenki disneyowskiej #20 – Familjen Madrigal

Dziś czas na sześćdziesiąty (sextionde) film studia Disney, Encanto, który dostał Oscara w kategorii najlepszy film animowany (bästa animerade film). Tym samym po raz pierwszy pobił (slå) film Pixara, Luca, nominowanym w tej samej kategorii. Oba filmy zresztą bardzo polecam. Czym Encanto urzekło jury i widzów na całym świecie? Tym, jak wykorzystuje magiczny realizm (magisk […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #183

Co nowego na temat śmierci króla Karola XII odkryli badacze z Finlandii? Czy palacze będą musieli płacić za zniszczenia w mieszkaniach czynszowych spowodowane dymem papierosowym? Jak od nowego roku zmieniły się przepisy dotyczące wieku emerytalnego w Szwecji? Która grupa szwedzkich klientów woli zakupy stacjonarne od online? I czy latanie samolotem będzie kiedyś eko? Wszystko to […]

Czytaj więcej

TOP 5: szwedzkie filmy z zimą w tle

Zima, choć coraz cieplejsza, potrwa jeszcze kilka miesięcy, a co za tym stoi – czeka nas wciąż sporo krótkich dni, gdzie Słońce zachodzi zbyt szybko. Najlepszym lekarstwem na tak prędko kończące się dni jest zawinięcie się w koc i dobry film, oczywiście po szwedzku! Przygotowałam dla Was zestawienie pięciu szwedzkich filmów, których akcja rozgrywa się […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #182

Która kanapka została wybrana kanapką roku w Szwecji? Co najczęściej czytano w 2022 roku? Jak wzrosła akcyza na alkohol i tytoń? Dlaczego niechciane prezenty lądują w koszu na śmieci? I dlaczego stare szwedzkie drzewa wyginą? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku […]

Czytaj więcej

TOP 5: szwedzkie ciekawostki #1

Chcesz zabłysnąć ciekawymi faktami o Szwecji? To świetnie się składa, bo dziś poznasz ze mną pięć nieoczywistych faktów, które sprawią, że zakochasz się w Szwecji na nowo i zaciekawisz nią znajomych i przyjaciół. Zaczynamy! 1. Jedyne na świecie muzeum Jamesa Bonda Tak, dobrze widzisz! Postać Jamesa Bonda jest jedną z najbardziej kultowych w historii kina, […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #181

Co ciekawego działo się w Szwecji w okresie świątecznym? Czy Mikołaje mieli dużo pracy? Jak plasowały się w tym roku ceny świątecznego jedzenia? Czy w tym czasie w w sklepach było mniej czy więcej personelu? I jak w świąteczną pomoc Ukrainie zaangażowały się szwedzkie fundacje? Oraz czy we wcześniejszych pandemicznych latach bożonarodzeniowe potrawy wyglądały inaczej? […]

Czytaj więcej

Szwedzkie kolędy: Nu tändas tusen juleljus – Śpiewaj z Humlą! #7

Nadszedł czas na specjalny, świąteczny odcinek Śpiewaj z Humlą! W zeszłym roku nauczyliśmy się śpiewać Midnatt råder, dziś chciałam Wam pokazać Nu tändas tusen juleljus. Ta kolęda została napisana w 1898 przez szwedzką pisarkę i kompozytorkę Emmy Köhler. W ciągu kolejnych lat stała się jedną z najczęściej śpiewanych piosenek świątecznych w Szwecji, a w 1986 […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja #180

Jakie instytucje w Szwecji zaczną pd przyszłego roku pobierać opłatę za wstęp? Jak SJ rekompensuje klientom chaos biletowy przy świątecznych podróżach? I dlaczego prezent roku w Szwecji nie zadziwił badaczy zachowań konsumenckich? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie […]

Czytaj więcej

Fałszywi przyjaciele w szwedzkim! #4

      Hejsan! Nadszedł czas na czwartą odsłonę serii falska vänner, gdzie ogarniamy szwedzkie słówka łudząco podobne do wyrazów w polskim, angielskim, czy niemieckim, lecz o zupełnie innym znaczeniu. Do każdego słówka podlinkowałam Wam wymowę, bo ona jest kluczem do zapobiegania nieporozumieniom. Czy macie jakąś zabawną historię związaną z którymś z poniższych słów? Zaczynamy! 1. Hot […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #179

Jakiego odkrycia stulecia dokonano niedawno w Szwecji? Jak wiedzie się markom własnym sklepów? I gdzie w Szwecji pojawią się rurociągi wodorowe? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście poza samym zdobywaniem informacji mogli też […]

Czytaj więcej

Gotuj z Humlą #12 – Jak zrobić placki ziemniaczane?

Mało co tak pomaga w chłodne, krótkie dni jak smaczne i ciepłe jedzenie. A że tutaj, na humlowym blogu, łączymy przyjemne z pożytecznym, to zapraszam Was to wspólnego gotowania i…powtarzania trybu rozkazującego! Dziś dowiecie się, jak zrobić placki ziemniaczane w wersji szwedzkiej, czyli raggmunk – z borówką brusznicą i mięsem (choć to oczywiście możecie pominąć). […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #178

Czy osobom potrzebującym tłumacza zostanie odebrane prawo do niego w sytuacjach urzędowych i zdrowotnych? Czy szwedzkie badania nad psychodelikami pomogą w zwalczaniu depresji? I dlaczego kwestia walki o klimat zniknęła ze szwedzkiej debaty wyborczej? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, […]

Czytaj więcej