Blog

Autor: Ania Kicka

Data dodania: 12 czerwca, 2019

Nie taki diabeł straszny, jak go malują! Czyli jak oswoić partikelverb? #1 STÅ

Zdarzyło się Wam powiedzieć jag tycker deckare zamiast jag tycker om deckare? Nie jesteście pewni, po co w szwedzkim te wszystkie „małe” słówka typu av, för, under, upp, till, które nie zawsze znaczą to, czego się nauczyliśmy? Wreszcie, chcecie rozwiać swoje wątpliwości, gdy w tekście zamiast zwykłego står, czytamy står ut? W takim razie, ta seria jest dla Was! Dziś bierzemy na warsztat czasownik står i jego wiele zastosowań, żebyście jutro mogli się sprawdzić w naszym quizie.

Tym najbardziej rozpowszechnionym znaczeniem står jest oczywiście stać.

Glaset står på bordet. – Na stole stoi szklanka.

Framför kassan står flera personer och väntar på sin tur. – Przy kasie stoi wiele osób i czeka na swoją kolej.

Szwedzi myślą też podobnie jak my o niedziałającym  zegarze:

Klockan står eftersom batteriet är slut. – Zegar stoi, bo bateria się skończyła.

Innym znaczeniem står, którego nie tworzymy przez dodawanie tych małych słów (partykuł), jest:

Vad står det i tidningen? – Co jest napisane w gazecie, albo, dosłownie, co stoi w gazecie?

W języku szwedzkim istnieje grupa czasowników, przy których zawsze stoi jakieś dodatkowe małe słówko ( partykuła) które zmienia podstawowe znaczenie czasownika. Jako że to właśnie partykuła nadaje znaczenie danemu czasownikowi, to ją zawsze akcentujemy. Przykładowo: w zdaniu „Glaset står på bordet”, nie będzie akcentowane, bo nie jest partykułą, a przyimkiem, znaczy po prostu „na”. Nie zmienia znaczenia czasownika. Ale już w zdaniu „stå på dig!”, czyli nie daj się, to zdecydowanie på będzie akcentowane. Bo w tym przypadku zmieniamy znaczenie czasownika, nie chodzi nam o „stój na sobie/tobie” 🙂

Natomiast w przypadku idiomów, gdzie również pojawiają się partykuły, nie akcentujemy ich. Dlaczego? Dlatego, że są to dłuższe, wielowyrazowe wyrażenia, np. stå för följderna – ponosić konsekwencje.

Inne ważne znaczenia stå to:

stå för kostnaderna (nieakcentowane) – pokrywać koszt

Vem ska stå för kostnaderna när hyrbil skadas? – kto pokrywa koszty, jeśli wypożyczony samochód zostanie uszkodzony?

stå på – dziać się,

Varför ser du så ledsen ut? Vad står på egentligen? – Dlaczego jesteś taki smutny? Co się dzieje?

stå till (med) – być albo czuć się w pewien sposób

Hur står det till? – Jak się miewasz?

Det står illa till med honom. – Kiepsko z nim.

stå i – ciężko pracować

Min pojkvän har stått i idag; han har skrivit en uppsats på 10 sidor, översatt en kort text, gjort hemläxan, städat lägenheten och lagat middag. Han är verkligen en arbetsmyra. – Mój chłopak się dziś napracował: napisał wypracowanie na 10 stron, przetłumaczył krótki tekst, zrobił zadanie domowe, posprzątał w mieszkaniu i ugotował obiad. Prawdziwy z niego pracuś.

stå ut (med) – wytrzymać, znieść

Jag vet att du inte kan stå ut med honom, men kan du försöka? Det är ju min födelsedag och jag vill bjuda alla vänner. – Wiem, że go nie znosisz, ale mogłabyś chociaż spróbować? To moje urodziny i chciałabym zaprosić wszystkich przyjaciół.

stå vid sitt ord (nieakcentowane) – dotrzymać słowa

Min mamma står alltid vid sitt ord, jag vet att jag kan lita på henne utan tvivel.– Moja mama zawsze dotrzymuje słowa i bez wątpliwości mogę na nią liczyć.

stå med båda fötterna på jorden (nieakcentowane) – być realistą, stapać twardo po ziemi

Han ger mig alltid så bra råd för han står med båda fötterna på jorden och är duktig på att lösa problem.– On zawsze daje mi dobre rasy, bo stąpa twardo po ziemi i jest dobry w rozwiązywaniu problemów.

stå kvar – pozostawać na miejscu

Han står kvar där. Vi borde ringa honom. – On dalej tam stoi. Zadzwońmy do niego.

stå fast vid att – pozostawać przy swoim zdaniu

Jag står fast vid att vi inte behöver ägna så mycket tid åt våra mobiltelefoner.– Obstaję przy swoim, że nie powinniśmy tyle czasu spędzać w telefonach komórkowych.

stå bakom ngt – kryć się za czymś, być przyczyną (stać za czymś :))

Vem står bakom Palmemordet?– Kto stoi za morderstwem Palmego?

Tekst przygotowała dla Was: Anna Hamanowicz

Pozostałe posty

Kącik piosenki disneyowskiej #20 – Familjen Madrigal

Dziś czas na sześćdziesiąty (sextionde) film studia Disney, Encanto, który dostał Oscara w kategorii najlepszy film animowany (bästa animerade film). Tym samym po raz pierwszy pobił (slå) film Pixara, Luca, nominowanym w tej samej kategorii. Oba filmy zresztą bardzo polecam. Czym Encanto urzekło jury i widzów na całym świecie? Tym, jak wykorzystuje magiczny realizm (magisk […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #183

Co nowego na temat śmierci króla Karola XII odkryli badacze z Finlandii? Czy palacze będą musieli płacić za zniszczenia w mieszkaniach czynszowych spowodowane dymem papierosowym? Jak od nowego roku zmieniły się przepisy dotyczące wieku emerytalnego w Szwecji? Która grupa szwedzkich klientów woli zakupy stacjonarne od online? I czy latanie samolotem będzie kiedyś eko? Wszystko to […]

Czytaj więcej

TOP 5: szwedzkie filmy z zimą w tle

Zima, choć coraz cieplejsza, potrwa jeszcze kilka miesięcy, a co za tym stoi – czeka nas wciąż sporo krótkich dni, gdzie Słońce zachodzi zbyt szybko. Najlepszym lekarstwem na tak prędko kończące się dni jest zawinięcie się w koc i dobry film, oczywiście po szwedzku! Przygotowałam dla Was zestawienie pięciu szwedzkich filmów, których akcja rozgrywa się […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #182

Która kanapka została wybrana kanapką roku w Szwecji? Co najczęściej czytano w 2022 roku? Jak wzrosła akcyza na alkohol i tytoń? Dlaczego niechciane prezenty lądują w koszu na śmieci? I dlaczego stare szwedzkie drzewa wyginą? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku […]

Czytaj więcej

TOP 5: szwedzkie ciekawostki #1

Chcesz zabłysnąć ciekawymi faktami o Szwecji? To świetnie się składa, bo dziś poznasz ze mną pięć nieoczywistych faktów, które sprawią, że zakochasz się w Szwecji na nowo i zaciekawisz nią znajomych i przyjaciół. Zaczynamy! 1. Jedyne na świecie muzeum Jamesa Bonda Tak, dobrze widzisz! Postać Jamesa Bonda jest jedną z najbardziej kultowych w historii kina, […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #181

Co ciekawego działo się w Szwecji w okresie świątecznym? Czy Mikołaje mieli dużo pracy? Jak plasowały się w tym roku ceny świątecznego jedzenia? Czy w tym czasie w w sklepach było mniej czy więcej personelu? I jak w świąteczną pomoc Ukrainie zaangażowały się szwedzkie fundacje? Oraz czy we wcześniejszych pandemicznych latach bożonarodzeniowe potrawy wyglądały inaczej? […]

Czytaj więcej

Szwedzkie kolędy: Nu tändas tusen juleljus – Śpiewaj z Humlą! #7

Nadszedł czas na specjalny, świąteczny odcinek Śpiewaj z Humlą! W zeszłym roku nauczyliśmy się śpiewać Midnatt råder, dziś chciałam Wam pokazać Nu tändas tusen juleljus. Ta kolęda została napisana w 1898 przez szwedzką pisarkę i kompozytorkę Emmy Köhler. W ciągu kolejnych lat stała się jedną z najczęściej śpiewanych piosenek świątecznych w Szwecji, a w 1986 […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja #180

Jakie instytucje w Szwecji zaczną pd przyszłego roku pobierać opłatę za wstęp? Jak SJ rekompensuje klientom chaos biletowy przy świątecznych podróżach? I dlaczego prezent roku w Szwecji nie zadziwił badaczy zachowań konsumenckich? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie […]

Czytaj więcej

Fałszywi przyjaciele w szwedzkim! #4

      Hejsan! Nadszedł czas na czwartą odsłonę serii falska vänner, gdzie ogarniamy szwedzkie słówka łudząco podobne do wyrazów w polskim, angielskim, czy niemieckim, lecz o zupełnie innym znaczeniu. Do każdego słówka podlinkowałam Wam wymowę, bo ona jest kluczem do zapobiegania nieporozumieniom. Czy macie jakąś zabawną historię związaną z którymś z poniższych słów? Zaczynamy! 1. Hot […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #179

Jakiego odkrycia stulecia dokonano niedawno w Szwecji? Jak wiedzie się markom własnym sklepów? I gdzie w Szwecji pojawią się rurociągi wodorowe? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście poza samym zdobywaniem informacji mogli też […]

Czytaj więcej

Gotuj z Humlą #12 – Jak zrobić placki ziemniaczane?

Mało co tak pomaga w chłodne, krótkie dni jak smaczne i ciepłe jedzenie. A że tutaj, na humlowym blogu, łączymy przyjemne z pożytecznym, to zapraszam Was to wspólnego gotowania i…powtarzania trybu rozkazującego! Dziś dowiecie się, jak zrobić placki ziemniaczane w wersji szwedzkiej, czyli raggmunk – z borówką brusznicą i mięsem (choć to oczywiście możecie pominąć). […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #178

Czy osobom potrzebującym tłumacza zostanie odebrane prawo do niego w sytuacjach urzędowych i zdrowotnych? Czy szwedzkie badania nad psychodelikami pomogą w zwalczaniu depresji? I dlaczego kwestia walki o klimat zniknęła ze szwedzkiej debaty wyborczej? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, […]

Czytaj więcej