Blog

Autor: Ania Kicka

Data dodania: 18 kwietnia, 2022

Bardzo szwedzkie słowa #10

Przyszła wiosna i piękna pogoda, tak więc dziś nie będę Was długo trzymać przed ekranem. Wracamy do jednej z moich i Waszych ulubionych serii, czyli  Bardzo szwedzkie słowa. Poznacie dziś pięć słów, które albo nie mają bezpośredniego tłumaczenia na polski, albo jest to tłumaczenie bardzo naokoło. Będzie trochę historii, kulturoznawstwa i przypominajek co do prania… Zaciekawieni? No to ruszamy!

1. Kvällstidningsord

Zaczynamy od słowa, które całkiem łatwo jest zrozumieć bez większych akrobacji umysłowych. 😊 Mamy tu połączenie słów kväll + tidning + ord, czyli wieczór + gazeta + słowo/-a. Są to neologizmy tworzone przez dziennikarzy z gazet wieczorowych. Jeśli czytacie szwedzką prasę, to na pewno nie jeden raz natknęliście się na słowo, którego nie szło znaleźć w żadnym słowniku. To właśnie kvällstidningsord! Ich rolą jest wzmocnienie przekazu i wywołanie silnych emocji. Mają nas zachęcić do dalszej lektury za pomocą oryginalnych sufiksów i prefiksów, najczęściej –drama (dramat), –döds (śmierć) i –kupp (pucz, zamach). Jednym z popularnych słów z prasy wieczornej jest bohater wcześniejszej edycji Bardzo szwedzkich słów – nakenchock! Znacie jakieś ciekawe kvällstidningsord?:)

2. Andedräkt

Powyższe słówko co prawda ma swoje tłumaczenie na polski, ale warto przyjrzeć się mu z bliska. Ande jest słowem na ducha, zarówno takiego, który straszy, jak i w sensie religijnym (np. chrześcijański Duch Święty to po szwedzku den Helige Ande). Dräkt natomiast oznacza strój, ubiór, folkdräkt to strój ludowy. Jednak andedräkt to nie białe prześcieradło zakrywające ducha, a po prostu oddech! Zdziwieni? To niepozorne słowo może mocno tam podziałać na wyobraźnię, w końcu mówimy tu ubraniu dla naszego ducha. Słówko to często spotkamy w połączeniu ze słowem dålig du har dålig andedräkt: masz brzydki oddech. Z drugiej strony często też zobaczymy to słowo w tekstach religijnych, gdzie mówi się o „tchnieniu ducha (życia) w nozdrza człowieka”: blåsa in livets andedräkt i människans näsborrar. A niby takie proste słówko:D

3. Smultronstället

Jeżeli widzieliście film Bergmana „Tam, gdzie rosną poziomki” z 1957, to zapewne znacie tytuł oryginału. Jest to właśnie Smultronstället, popularne słowo, które być może poznaliście na humlowym kursie. Smultron oznacza poziomkę, a ställe – miejsce. Tłumaczenie tytułu filmu oddaje dosłowne znaczenie smultronstället. Co zatem z tym metaforycznym, jeśli nie oglądaliśmy filmu? Chodzi o miejsce, w którym czujemy się szczęśliwy. To takie nasze miejsce na ziemi. Może to być dom rodzinny, letniskowy domek nad jeziorem, może to też być miejsce istniejące wyłącznie w naszej wyobraźni. Vilket är ditt smultronställe?:)

4. Skamkallingar

Czas na słowo bardzo przyziemne i życiowe. Skam oznacza wstyd (to również tytuł bardzo popularnego norweskiego serialu), kallingar zaś – bieliznę. Proponuję przetłumaczyć skamkallingar jako gacie wstydu😉. Chodzi tu o bieliznę, którą wyciągamy z samego dnia szuflady – być może ta bielizna pamięta jeszcze nasz egzamin maturalny albo osiemnastkę. Jest to nasza ostatnia deska ratunku, gdy zaniedbamy pranie i nie mamy żadnych czystych majtek. Drugie znaczenie tego słowa to gacie, które wyciągamy z wypełnionego po brzegi kosza na brudną bieliznę, by użyć ich ponownie… Przyznać się, kto z Was zapomniał w tym tygodniu o praniu i sięgnął po gacie wstydu? 😀

5. Hemmablind

Na koniec zostawiłam kolejne słówko z dwoma znaczeniami. Mamy tu hemma + blind, czyli dom + niewidomy/ślepy. Słówko to możemy zatem przetłumaczyć jako „ślepy na otoczenie”, czy też „zapatrzony we własne podwórko”. Użyjemy tego słowa zarówno w sensie nie doceniania naszego otoczenia, jak i przeceniania go. Na przykład: Det är lätt att bli hemmablind och att vänja sig vid hur saker och ting är. Łatwo jest być ślepym na otoczenie i przyzwyczaić się do obecnego stanu rzeczy. Albo: Man blir lätt hemmablind och glömmer vilken fantastisk stad Stockholm är med alla historiska byggnader, allt vatten och fantastiska miljöer. Łatwo jest być ślepym na otoczenie i zapomnieć jak fantastycznym miastem jest Sztokholm ze swoimi historycznymi budowlami, wodą i okolicami. Z drugiej strony: Det kan vara så att man blir hemmablind och inte ser trasiga lister eller att karmar behöver målas. Może się zdarzyć, że człowiek stanie się ślepy na otoczenie i nie zobaczy uszkodzonych listewek czy poręcze wymagają pomalowania.

Är du lite hemmablind?

Tym pytaniem kończymy dziesiątą edycję Bardzo szwedzkich słówek. Mam nadzieję, że dzisiejsze słówka i wyrażenia na stałe zagoszczą w Waszym słowniku szwedzkiego i że podzielicie się w komentarzach Waszymi przemyśleniami na ich temat. A może już wcześniej znaliście tych słówka i chcecie opowiedzieć, w jakim kontekście ich użyliście? Czekam niecierpliwie na Wasze historie, widzimy się w quizie! Tymczasem!:)

Tekst: Anna Hamanowicz

Pozostałe posty

Kącik piosenki disneyowskiej #20 – Familjen Madrigal

Dziś czas na sześćdziesiąty (sextionde) film studia Disney, Encanto, który dostał Oscara w kategorii najlepszy film animowany (bästa animerade film). Tym samym po raz pierwszy pobił (slå) film Pixara, Luca, nominowanym w tej samej kategorii. Oba filmy zresztą bardzo polecam. Czym Encanto urzekło jury i widzów na całym świecie? Tym, jak wykorzystuje magiczny realizm (magisk […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #183

Co nowego na temat śmierci króla Karola XII odkryli badacze z Finlandii? Czy palacze będą musieli płacić za zniszczenia w mieszkaniach czynszowych spowodowane dymem papierosowym? Jak od nowego roku zmieniły się przepisy dotyczące wieku emerytalnego w Szwecji? Która grupa szwedzkich klientów woli zakupy stacjonarne od online? I czy latanie samolotem będzie kiedyś eko? Wszystko to […]

Czytaj więcej

TOP 5: szwedzkie filmy z zimą w tle

Zima, choć coraz cieplejsza, potrwa jeszcze kilka miesięcy, a co za tym stoi – czeka nas wciąż sporo krótkich dni, gdzie Słońce zachodzi zbyt szybko. Najlepszym lekarstwem na tak prędko kończące się dni jest zawinięcie się w koc i dobry film, oczywiście po szwedzku! Przygotowałam dla Was zestawienie pięciu szwedzkich filmów, których akcja rozgrywa się […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #182

Która kanapka została wybrana kanapką roku w Szwecji? Co najczęściej czytano w 2022 roku? Jak wzrosła akcyza na alkohol i tytoń? Dlaczego niechciane prezenty lądują w koszu na śmieci? I dlaczego stare szwedzkie drzewa wyginą? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku […]

Czytaj więcej

TOP 5: szwedzkie ciekawostki #1

Chcesz zabłysnąć ciekawymi faktami o Szwecji? To świetnie się składa, bo dziś poznasz ze mną pięć nieoczywistych faktów, które sprawią, że zakochasz się w Szwecji na nowo i zaciekawisz nią znajomych i przyjaciół. Zaczynamy! 1. Jedyne na świecie muzeum Jamesa Bonda Tak, dobrze widzisz! Postać Jamesa Bonda jest jedną z najbardziej kultowych w historii kina, […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #181

Co ciekawego działo się w Szwecji w okresie świątecznym? Czy Mikołaje mieli dużo pracy? Jak plasowały się w tym roku ceny świątecznego jedzenia? Czy w tym czasie w w sklepach było mniej czy więcej personelu? I jak w świąteczną pomoc Ukrainie zaangażowały się szwedzkie fundacje? Oraz czy we wcześniejszych pandemicznych latach bożonarodzeniowe potrawy wyglądały inaczej? […]

Czytaj więcej

Szwedzkie kolędy: Nu tändas tusen juleljus – Śpiewaj z Humlą! #7

Nadszedł czas na specjalny, świąteczny odcinek Śpiewaj z Humlą! W zeszłym roku nauczyliśmy się śpiewać Midnatt råder, dziś chciałam Wam pokazać Nu tändas tusen juleljus. Ta kolęda została napisana w 1898 przez szwedzką pisarkę i kompozytorkę Emmy Köhler. W ciągu kolejnych lat stała się jedną z najczęściej śpiewanych piosenek świątecznych w Szwecji, a w 1986 […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja #180

Jakie instytucje w Szwecji zaczną pd przyszłego roku pobierać opłatę za wstęp? Jak SJ rekompensuje klientom chaos biletowy przy świątecznych podróżach? I dlaczego prezent roku w Szwecji nie zadziwił badaczy zachowań konsumenckich? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie […]

Czytaj więcej

Fałszywi przyjaciele w szwedzkim! #4

      Hejsan! Nadszedł czas na czwartą odsłonę serii falska vänner, gdzie ogarniamy szwedzkie słówka łudząco podobne do wyrazów w polskim, angielskim, czy niemieckim, lecz o zupełnie innym znaczeniu. Do każdego słówka podlinkowałam Wam wymowę, bo ona jest kluczem do zapobiegania nieporozumieniom. Czy macie jakąś zabawną historię związaną z którymś z poniższych słów? Zaczynamy! 1. Hot […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #179

Jakiego odkrycia stulecia dokonano niedawno w Szwecji? Jak wiedzie się markom własnym sklepów? I gdzie w Szwecji pojawią się rurociągi wodorowe? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, oraz oznaczenie stopnia trudności tekstu, tak abyście poza samym zdobywaniem informacji mogli też […]

Czytaj więcej

Gotuj z Humlą #12 – Jak zrobić placki ziemniaczane?

Mało co tak pomaga w chłodne, krótkie dni jak smaczne i ciepłe jedzenie. A że tutaj, na humlowym blogu, łączymy przyjemne z pożytecznym, to zapraszam Was to wspólnego gotowania i…powtarzania trybu rozkazującego! Dziś dowiecie się, jak zrobić placki ziemniaczane w wersji szwedzkiej, czyli raggmunk – z borówką brusznicą i mięsem (choć to oczywiście możecie pominąć). […]

Czytaj więcej

Halo Szwecja! #178

Czy osobom potrzebującym tłumacza zostanie odebrane prawo do niego w sytuacjach urzędowych i zdrowotnych? Czy szwedzkie badania nad psychodelikami pomogą w zwalczaniu depresji? I dlaczego kwestia walki o klimat zniknęła ze szwedzkiej debaty wyborczej? Wszystko to w naszym najnowszym przeglądzie szwedzkich mediów. Tytuł każdego opisanego przez nas artykułu zawiera link z wiadomością w języku szwedzkim, […]

Czytaj więcej